Dieta w ciąży –  co jeść a czego nie jeść w ciąży?

W ciąży nie jesz za dwoje: zapotrzebowanie energetyczne rośnie o ok. 70 kcal w I trymestrze, 260 kcal w II i 500 kcal w III, czyli pod koniec ciąży o jeden dobrze zbilansowany posiłek. Zmienia się przede wszystkim jakość jedzenia, nie jego objętość.

Niżej znajdziesz tabelę produktów zakazanych w ciąży wraz z bezpiecznymi zamiennikami, pełną odpowiedź na pytanie, co jeść a czego nie jeść w ciąży, dawki składników, które trzeba uzupełniać (kwas foliowy, jod, witamina D, DHA), oraz konkrety produktowe: od kaszy gryczanej i jogurtu naturalnego po sushi, sery pleśniowe i kawę. Artykuł ma charakter edukacyjny. Dawki suplementów, decyzję o suplementacji oraz postępowanie przy cukrzycy ciążowej, nadciśnieniu i chorobach tarczycy należy skonsultować się z lekarzem prowadzącym ciążę. Treść zweryfikował dietetyk kliniczny, data weryfikacji: 30 lipca 2026.

Spis treści:

• Najważniejsze wnioski – dieta w ciąży
• Co widzimy w pracy z podopiecznymi – dieta w ciąży
• Zapotrzebowanie kaloryczne w ciąży: ile kcal dziennie w każdym trymestrze
• Co jeść na początku ciąży: I trymestr
• Mdłości, wymioty i zgaga w ciąży: co jeść, żeby złagodzić objawy
• Twoje zapotrzebowanie na składniki odżywcze
• Przyrosty masy ciała w ciąży
• Ile powinnaś wypijać płynów w ciąży?
• Spożywaj produkty zbożowe z pełnego przemiału
• Pij mleko, kefir lub inne nabiałowe produkty
• Ważnym elementem diety podczas ciąży jest mięso, drób i ryby
• Ogranicz spożycie tłuszczów zwierzęcych i podrobów
• Czego nie wolno jeść w ciąży: tabela produktów zakazanych
• Czy można jeść… produkty, o które pytacie najczęściej
• Nie spożywaj alkoholu i nie pal papierosów
• Czy Twoja dieta wpływa na alergię u dziecka?
• Przykładowy dzień jedzenia w ciąży: jak wygląda w praktyce
• Komentarz dietetyka – dieta w ciąży
• Cukrzyca ciążowa i insulinooporność: kiedy dieta w ciąży wymaga zmiany
• Komentarz dietetyka – najczęstszy mit o jedzeniu w ciąży
• Podsumowanie – dieta w ciąży
• Najczęściej zadawane pytania i odpowiedzi

Najważniejsze wnioski – dieta w ciąży

• Zapotrzebowanie energetyczne rośnie o ok. 70 kcal w I trymestrze, 260 kcal w II i 500 kcal w III. Tyle kosztuje prawidłowy rozwój płodu.
• Zalecany przyrost masy ciała zależy od BMI przed ciążą: 12,5–18 kg przy niedowadze, 11,5–16 kg przy prawidłowej masie, 7–11,5 kg przy nadwadze, 5–9 kg przy otyłości. Wyjście poza ten zakres pogarsza przebieg ciąży.
• PTGiP zaleca zdrowej ciężarnej suplementację czterech składników: kwasu foliowego, jodu, witaminy D i DHA. Żelazo tylko przy potwierdzonym niedoborze.
• Kwas foliowy: 0,4 mg na dobę do 12. tygodnia ciąży, 0,6–0,8 mg po 12. tygodniu. Najlepiej zacząć 3 miesiące przed planowaną ciążą.
• Zakaz obejmuje produkty surowe i niepasteryzowane: tatar, sushi z surowej ryby, sery pleśniowe z mleka niepasteryzowanego, surowe jaja, kiełki i wątróbkę. Powodem są listerioza, toksoplazmoza, salmonelloza oraz nadmiar witaminy A.
• Kofeina do 200 mg na dobę, czyli ok. dwie małe kawy. Alkohol jest przeciwwskazany w każdej ilości.

Co widzimy w pracy z podopiecznymi – dieta w ciąży

W pracy z podopiecznymi spotykamy u kobiet ciężarnych dwa skrajne błędy. Pierwszy to jedzenie „za dwoje” już od pierwszych tygodni, kiedy realny wzrost zapotrzebowania jest jeszcze minimalny. Drugi to strach przed jedzeniem: kobieta wykreśla połowę produktów, bo znalazła w sieci sprzeczne listy zakazów, i kończy z dietą uboższą w wapń i składniki mineralne niż przed ciążą, choć zbilansowana dieta w ciąży ma działać odwrotnie. Najtrudniej zmienić nawyki w pierwszym trymestrze, gdy mdłości wywracają cały plan posiłków. Najlepiej działa u nas praca nad rytmem dnia: pięć mniejszych posiłków, węglowodany zaraz po przebudzeniu, główny posiłek przeniesiony na godziny lepszej tolerancji. Pierwszą poprawę samopoczucia widzimy zwykle po dwóch tygodniach takiej zmiany, a nie po skróceniu listy produktów.

Zapotrzebowanie kaloryczne w ciąży: ile kcal dziennie w każdym trymestrze

Zapotrzebowanie kaloryczne w ciąży rośnie o ok. 70 kcal na dobę w I trymestrze, 260 kcal w II i 500 kcal w III. Jeśli przed ciążą jadłaś 2 000 kcal, w trzecim trymestrze będzie to ok. 2 500 kcal, czyli jeden dodatkowy posiłek, a nie dwa razy więcej jedzenia.

Powiedzenie o jedzeniu za dwoje myli objętość z jakością, a pytanie „ile jeść kalorii w ciąży” ma prostą odpowiedź. Według Norm żywienia dla populacji Polski wzrost zapotrzebowania na energię jest niewielki i zależy od etapu, natomiast zapotrzebowanie na część witamin i minerałów rośnie mocniej niż na samą energię. Dlatego żywienie kobiet w ciąży ocenia się po jakości jadłospisu, a nie po liczbie porcji, i to ona przekłada się na stan zdrowia matki oraz dziecka. Ile powinnaś jeść, wynika z prostego działania: zapotrzebowanie energetyczne kobiet w ciąży to Twoja dotychczasowa podaż plus dodatek na dany trymestr. Policzysz je w kalkulatorze kalorii, który uwzględnia wiek, masę ciała i aktywność fizyczną.

Ile kcal dziennie w I, II i III trymestrze – tabela

Etap ciąży	Dodatkowa energia	Suma przy 2 000 kcal przed ciążą	Skąd wziąć tę energię
I (1–13. tydzień ciąży)	ok. +70 kcal	ok. 2 070 kcal	szklanka kefiru i garść orzechów
II (14–27. tydzień ciąży)	ok. +260 kcal	ok. 2 260 kcal	kanapka pełnoziarnista z pastą z awokado
III (28. tydzień ciąży do porodu)	ok. +500 kcal	ok. 2 500 kcal	jogurt z owocami i orzechami oraz kanapka z hummusem

Oznacza to, że dieta w ciąży – jadłospis powinna uwzględniać stopniowe zwiększanie ilości energii wraz z rozwojem ciąży. W praktyce nie oznacza to dużych zmian w sposobie żywienia – często wystarczy jeden dodatkowy, dobrze zbilansowany posiłek.

Przykładowe 500 kcal w trzecim trymestrze może pochodzić z takich produktów jak:

• kanapka z pieczywa pełnoziarnistego z pastą z awokado i warzywami,
• jogurt naturalny z owocami i garścią orzechów,
• porcja kaszy z warzywami i pieczoną rybą.

Warto pamiętać, że ciąży zapotrzebowanie energetyczne jest bardzo indywidualne. Zależy m.in. od masy ciała przed ciążą, wzrostu, wieku oraz poziomu aktywności fizycznej. Dlatego przyszła mama powinna dopasować kaloryczność diety do własnych potrzeb.

Jeśli jesteś w ciąży i chcesz dokładnie sprawdzić swoje zapotrzebowanie na kcal dziennie, pomocny może być kalkulator kalorii, który uwzględnia wiek, masę ciała oraz poziom aktywności fizycznej.

Warto także kontrolować masę ciała w trakcie ciąży. Pomocny może być kalkulator BMI, który pozwala ocenić stan odżywienia przed zajściem w ciążę i określić prawidłowy przyrost masy ciała w ciąży, zgodny z aktualnymi zaleceniami dietetycznymi.

Co jeść na początku ciąży: I trymestr

Na początku ciąży nie zwiększasz porcji, tylko pilnujesz kwasu foliowego i jodu. W pierwszych 12 tygodniach zapotrzebowanie energetyczne rośnie o ok. 70 kcal na dobę, a cewa nerwowa dziecka zamyka się do 28. dnia od zapłodnienia, często zanim kobieta zobaczy pierwsze USG. To najważniejszy dla prawidłowego rozwoju układu nerwowego okres ciąży.

Dlatego suplementację kwasu foliowego zaczyna się na trzy miesiące przed planowaną ciążą. Zgodnie z rekomendacjami Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników dawka wynosi 0,4 mg na dobę do 12. tygodnia ciąży i 0,6–0,8 mg po 12. tygodniu, a u kobiet z czynnikami ryzyka wady cewy nerwowej lekarz ustala ją indywidualnie. Na tym etapie ciąży suplement jest ważniejszy niż jakakolwiek zmiana porcji, bo w pierwszym trymestrze ciąży samo jedzenie rzadko pokrywa zapotrzebowanie na foliany.

Foliany z jedzenia dokładasz z ciemnozielonych warzyw liściastych (szpinak, jarmuż, natka pietruszki), roślin strączkowych i produktów pełnoziarnistych. Do tego trzy pozostałe składniki z rekomendacji: jod 150–200 µg na dobę, witamina D zwykle 2 000 IU oraz DHA minimum 200 mg, a przy diecie ubogiej w ryby nawet 600 mg. Suplementację kwasu foliowego kontynuuje się przez cały okres ciąży i karmienia piersią, a dawki w okresie ciąży i laktacji ustala lekarz. Żelaza nie suplementujemy rutynowo: wchodzi wtedy, gdy badania pokażą niedobór, a wtedy pomaga dieta przy niedoborach żelaza.

Ile można przytyć w I trymestrze ciąży?

W całym pierwszym trymestrze prawidłowy przyrost to zwykle 0,5–2 kg, a większe tempo zaczyna się dopiero od drugiego trymestru. Punkt wyjścia sprawdzisz w kalkulatorze BMI, bo od masy ciała przed ciążą zależy cały zalecany zakres przyrostu.

Mdłości, wymioty i zgaga w ciąży: co jeść, żeby złagodzić objawy

Przy mdłościach w ciąży skuteczniejszy od listy produktów jest rytm: 5–6 małych posiłków, coś węglowodanowego jeszcze przed wstaniem z łóżka i rozdzielenie jedzenia od picia o ok. 30 minut. Puste żołądek nasila mdłości, przepełniony nasila zgagę.

Co jeść przy wymiotach w ciąży?

Najlepiej tolerowane są produkty suche, chłodne i o neutralnym zapachu: sucharki, pieczywo tostowe, ryż, banan, jaglanka na wodzie, gotowane ziemniaki, zupa krem podana letnia. Ciepłe potrawy pachną mocniej, więc częściej wywołują odruch wymiotny. Płyny pij małymi łykami między posiłkami, po 100–150 ml, a nie szklankę na raz. Jeśli nie utrzymujesz płynów przez dobę albo tracisz masę ciała, zgłoś to lekarzowi: to może być niepowściągliwe wymioty ciężarnych, które wymagają leczenia, a nie zmiany jadłospisu.

Co jeść przy zgadze w ciąży?

Zgaga w ciąży nasila się w drugiej połowie, gdy macica napiera na żołądek. Działa zmniejszenie porcji, ostatni posiłek 2–3 godziny przed położeniem się i ograniczenie potraw tłustych, smażonych, ostrych oraz kwaśnych. Pełną listę produktów i rozpisany plan posiłków znajdziesz w tekście o tym, co jeść przy zgadze, a jeśli objawy wracają codziennie, sprawdź zasady diety w refluksie.

Twoje zapotrzebowanie na składniki odżywcze

W czasie ciąży zapotrzebowanie na składniki odżywcze wzrasta, ponieważ organizm kobiety musi dostarczyć substancji potrzebnych zarówno do utrzymania własnych funkcji metabolicznych, jak i do prawidłowego rozwoju płodu. Dlatego dieta w ciąży powinna być szczególnie dobrze zbilansowana i dostarczać odpowiedniej ilości witamin i składników mineralnych.

Co ważne, w ciąży zapotrzebowanie na wiele mikroelementów rośnie bardziej niż zapotrzebowanie na energię. Oznacza to, że jedzenie w ciąży powinno być przede wszystkim bogate w składniki odżywcze, a nie tylko bardziej kaloryczne. Właśnie dlatego mówi się, że przyszła mama powinna jeść lepiej, a nie tylko więcej.

Najważniejsze witaminy i składniki mineralne w ciąży

Do składników, które mają szczególnie duży wpływ na rozwój dziecka, należą [2]:

• kwas foliowy – niezbędny dla prawidłowego rozwoju układu nerwowego płodu i zapobiegania wadom cewy nerwowej
• żelazo – potrzebne do produkcji hemoglobiny oraz zapobiegania niedokrwistości u kobiety ciężarnej
• jod – kluczowy dla rozwoju mózgu i funkcjonowania tarczycy u dziecka
• wapń – odpowiada za prawidłowy rozwój kości i zębów płodu
• kwasy tłuszczowe omega-3 (DHA) – wspierają rozwój mózgu i narządu wzroku dziecka

Według Norm żywienia dla populacji Polski w czasie ciąży wzrasta zapotrzebowanie m.in. na białko, żelazo, jod oraz wiele witamin i składników mineralnych, co ma bezpośredni związek z rozwojem płodu oraz zmianami metabolicznymi zachodzącymi w organizmie matki.

Niedobory tych składników mogą negatywnie wpływać na przebieg ciąży oraz zdrowie dziecka. Na przykład niedobór kwasu foliowego może zwiększać ryzyko wad cewy nerwowej, które rozwijają się bardzo wcześnie – często jeszcze zanim kobieta dowie się, że jest w ciąży.

Czy suplementacja jest konieczna?

W wielu przypadkach sama dieta może nie pokryć całkowitego zapotrzebowania na niektóre składniki odżywcze. Dlatego aktualne zalecenia Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników wskazują, że w okresie ciąży i laktacji często zaleca się suplementację takich składników jak [3]:

• kwas foliowy
• jod
• witamina D
• DHA (kwasy tłuszczowe omega-3)

Suplementacja powinna być jednak uzupełnieniem prawidłowej diety, a nie jej zamiennikiem. Najważniejszym elementem pozostaje zdrowa dieta w ciąży, oparta na różnorodnych produktach dostarczających niezbędnych witamin i składników mineralnych wspierających prawidłowy rozwój dziecka.

Przyrosty masy ciała w ciąży

Przyrost masy ciała w ciąży jest naturalnym i fizjologicznym procesem, który wynika ze zmian zachodzących w organizmie kobiety oraz rozwoju płodu. Na zwiększenie masy ciała składa się nie tylko masa dziecka, ale także wzrost objętości krwi, powiększenie macicy, rozwój łożyska, płynu owodniowego oraz zwiększenie zapasów tkanki tłuszczowej, które przygotowują organizm do ciąży i karmienia piersią.

Jednocześnie zarówno zbyt mały, jak i zbyt duży przyrost masy ciała w ciąży może negatywnie wpływać na prawidłowy przebieg ciąży oraz zdrowie dziecka. Dlatego jednym z elementów kontroli zdrowia kobiety ciężarnej jest regularne monitorowanie masy ciała.

Zalecany przyrost masy ciała w ciąży

Zalecenia dotyczące przyrostu masy ciała w ciąży zależą przede wszystkim od BMI kobiety przed zajściem w ciążę [4]. Ocenę tę wykonuje się na podstawie wskaźnika masy ciała, dlatego przed planowaniem ciąży lub na jej początku warto sprawdzić swój wynik, np. korzystając z kalkulatora BMI.

BMI przed ciążą	Zalecany przyrost masy ciała
niedowaga (BMI <18,5)	12,5–18 kg
prawidłowa masa ciała (BMI 18,5–24,9)	11,5–16 kg
nadwaga (BMI 25–29,9)	7–11,5 kg
otyłość (BMI ≥30)	5–9 kg

Warto podkreślić, że przyrost masy ciała w ciąży nie jest równomierny. W pierwszym trymestrze zwykle jest niewielki, natomiast największe tempo przyrostu obserwuje się w drugim i trzecim trymestrze ciąży, kiedy płód intensywnie rośnie.

Dlaczego prawidłowy przyrost masy ciała jest tak ważny?

Nieprawidłowy przyrost masy ciała może wpływać na zdrowie zarówno matki, jak i dziecka.

Zbyt mały przyrost masy ciała w ciąży może zwiększać ryzyko:

• niskiej masy urodzeniowej dziecka
  
• zahamowania wzrastania płodu
  
• przedwczesnego porodu

Z kolei nadmierny przyrost masy ciała w ciąży wiąże się z większym ryzykiem:

• cukrzycy ciążowej
  
• nadciśnienia tętniczego i stanu przedrzucawkowego
  
• powikłań porodowych oraz konieczności wykonania cesarskiego cięcia

Z tego powodu dieta w ciąży powinna wspierać stopniowy i prawidłowy przyrost masy ciała, dostarczając odpowiedniej ilości energii oraz składników odżywczych potrzebnych dla prawidłowego rozwoju dziecka. Regularna kontrola masy ciała oraz dobrze zbilansowany jadłospis dla kobiet w ciąży pomagają utrzymać przyrost w zalecanym zakresie.

Która dieta w ciąży będzie najlepsza?

Najlepiej sprawdza się odpowiednia dieta oparta o zasady stylu śródziemnomorskiego: dużo warzyw i owoców, produkty pełnoziarniste, ryby 2 razy w tygodniu, rośliny strączkowe, oliwa/olej rzepakowy i rozsądna ilość nabiału. Taki model jest wygodny, elastyczny i łatwo go dopasować do objawów (np. mdłości w początku ciąży) oraz do kolejnych etapów, gdy w trymestrze ciąży zmienia się apetyt i tolerancja na różne potrawy.

Ile powinnaś wypijać płynów w ciąży?

W czasie ciąży zapotrzebowanie na płyny wzrasta, ponieważ woda jest niezbędna m.in. do produkcji płynu owodniowego, transportu składników odżywczych do płodu oraz prawidłowego funkcjonowania układu krążenia.

Według zaleceń całkowite dzienne spożycie wody u kobiet w ciąży wynosi około 2,3 litra na dobę, czyli około 300 ml więcej niż u kobiet niebędących w ciąży [5]. Warto pamiętać, że część tej ilości pochodzi z pożywienia, dlatego ilość płynów wypijanych w postaci napojów wynosi zwykle około 1,6–2,0 litra dziennie.

Najlepsze źródła płynów w ciąży

Najlepsze wybory w diecie w ciąży to:

• woda mineralna lub źródlana
  
• bezpieczne herbaty ziołowe (np. rumianek, melisa)
  
• mleko i fermentowane produkty mleczne
  
• zupy

Jakich napojów lepiej unikać?

W okresie ciąży warto ograniczać:

• napoje energetyczne
  
• nadmierne ilości kofeiny
  
• słodzone napoje gazowane.

Spożywaj produkty zbożowe z pełnego przemiału

Produkty zbożowe z pełnego przemiału powinny być ważnym elementem diety w ciąży. Dostarczają one wielu cennych składników odżywczych, takich jak:

• błonnik pokarmowy
  
• witaminy z grupy B
  
• magnez
  
• żelazo

Błonnik pokarmowy wspiera prawidłowe funkcjonowanie układu pokarmowego, co jest szczególnie istotne w czasie ciąży. Wiele kobiet w tym okresie doświadcza zaparć, a dieta bogata w produkty pełnoziarniste może pomóc w regulacji pracy jelit.

Do produktów zbożowych, które warto regularnie włączać do jadłospisu dla kobiet w ciąży, należą:

• pełnoziarniste pieczywo
  
• kasza gryczana
  
• płatki owsiane
  
• brązowy ryż.

Pij mleko, kefir lub inne nabiałowe produkty

Produkty mleczne są jednym z głównych źródeł wapnia, który jest niezbędny dla prawidłowego rozwoju kości i zębów płodu. Wapń odgrywa także ważną rolę w funkcjonowaniu układu nerwowego i mięśniowego.

Zaleca się, aby kobieta w ciąży spożywała około 2–3 porcji produktów mlecznych dziennie, co pomaga pokryć zwiększone zapotrzebowanie na ten składnik.

Dobrym źródłem wapnia w diecie w ciąży są m.in.:

• mleko
  
• kefir
  
• jogurt naturalny
  
• twaróg
  
• sery.

W przypadku nietolerancji laktozy można wybierać produkty bezlaktozowe lub napoje roślinne wzbogacane w wapń, które również mogą stanowić element dobrze zbilansowanego jadłospisu.

Ważnym elementem diety podczas ciąży jest mięso, drób i ryby

Mięso, drób i ryby są ważnym elementem diety w ciąży, ponieważ dostarczają wielu składników niezbędnych dla zdrowia matki i prawidłowego rozwoju dziecka. Są one przede wszystkim źródłem:

• pełnowartościowego białka
  
• żelaza, które zapobiega niedokrwistości u kobiety ciężarnej
  
• witaminy B12
  
• cynku

Szczególnie cenne są tłuste ryby morskie, które dostarczają kwasów tłuszczowych omega-3 (DHA) wspierających rozwój mózgu i narządu wzroku płodu. Z tego powodu zaleca się, aby kobieta w ciąży spożywała ryby około 2 razy w tygodniu.

Czy istnieją ryby, które nie są wskazane w diecie ciężarnej?

Tak. Niektóre gatunki ryb mogą zawierać duże ilości rtęci, która w nadmiarze może negatywnie wpływać na rozwój układu nerwowego płodu. Dlatego w okresie ciąży zaleca się ograniczenie lub unikanie takich ryb jak:

• rekin
  
• miecznik
  
• świeży tuńczyk
  
• makrela królewska.

Bezpieczniejsze wybory, które można włączyć do jadłospisu dla kobiet w ciąży, to m.in.:

• łosoś
  
• sardynki
  
• śledź
  
• pstrąg.

Ogranicz spożycie tłuszczów zwierzęcych i podrobów

Tłuszcze są ważnym elementem diety w ciąży, jednak ich nadmiar, szczególnie tłuszczów nasyconych, może niekorzystnie wpływać na zdrowie kobiety ciężarnej. Dlatego w okresie ciąży warto zwracać uwagę nie tylko na ilość, ale także na jakość spożywanych tłuszczów.

W diecie kobiety w ciąży zaleca się ograniczenie produktów bogatych w tłuszcze nasycone, takich jak:

• tłuste mięso
  
• smalec
  
• podroby
  
• produkty wysoko przetworzone.

Zamiast nich lepiej wybierać źródła nienasyconych kwasów tłuszczowych, które wspierają zdrowie układu sercowo-naczyniowego oraz mogą korzystnie wpływać na rozwój dziecka. Do takich produktów należą m.in.:

• oliwa z oliwek
  
• olej rzepakowy
  
• orzechy
  
• nasiona.

Czego nie wolno jeść w ciąży: tabela produktów zakazanych

Czego nie jeść w ciąży? Odpada wszystko surowe i niepasteryzowane: tatar, sushi z surowej ryby, carpaccio, sery pleśniowe i miękkie z mleka niepasteryzowanego, surowe jaja, kiełki, wątróbka oraz alkohol w każdej ilości. Za większością zakazów stoją trzy zakażenia (listerioza, toksoplazmoza, salmonelloza) i dwa związki, które kumulują się w organizmie: rtęć i witamina A.

Listerioza jest z tej listy najgroźniejsza, bo u kobiety może przebiegać jak zwykłe przeziębienie, a u dziecka prowadzić do poronienia lub przedwczesnego porodu. Bakteria Listeria monocytogenes rośnie w temperaturze lodówki, dlatego dotyczy produktów gotowych do spożycia, przechowywanych na zimno, a nie tylko surowego mięsa. Zdrowa dieta w ciąży nie polega jednak na strachu: lista tego, czego unikać, jest wyraźnie krótsza od listy produktów dozwolonych.

Produkt	Dlaczego odpada	Bezpieczna alternatywa
Tatar, carpaccio, krwiste steki	toksoplazmoza, salmonelloza	mięso wysmażone, w środku bez różowego koloru
Sushi z surowej ryby, ceviche	listerioza, pasożyty	sushi z ryby gotowanej, krewetkami lub warzywami
Łosoś wędzony na zimno, gravlax	Listeria monocytogenes	łosoś pieczony, gotowany lub z puszki
Rekin, miecznik, makrela królewska, świeży tuńczyk	rtęć kumulująca się w układzie nerwowym płodu	łosoś, sardynki, śledź, pstrąg, dorsz
Sery pleśniowe i miękkie z mleka niepasteryzowanego (brie, camembert, gorgonzola)	listerioza	sery z mleka pasteryzowanego, mozzarella, twaróg, sery żółte
Niepasteryzowane mleko i produkty z niego	listerioza, salmonelloza	mleko pasteryzowane lub UHT, kefir, jogurt naturalny
Surowe jaja: kogel-mogel, domowy majonez, tiramisu, lizanie surowego ciasta	salmonelloza	jaja ugotowane na twardo, majonez sklepowy z jaj pasteryzowanych
Wątróbka i pasztet z wątróbki	nadmiar witaminy A (retinolu) działa teratogennie	chude mięso, czerwone mięso i rośliny strączkowe
Surowe kiełki (lucerna, rzodkiewka, fasola mung)	salmonelloza, listerioza	kiełki poddane obróbce termicznej
Nieumyte warzywa i owoce, sałatki na wagę, bufety	toksoplazmoza, listerioza	warzywa umyte i obrane samodzielnie w domu
Pasztety i pasty mięsne z chłodni	listerioza	pasty domowe z ugotowanego mięsa lub roślin strączkowych
Alkohol w każdej postaci, także w deserach niepieczonych	płodowy zespół alkoholowy, zaburzenia rozwoju układu nerwowego	woda, napary bezpieczne w ciąży, napoje owocowe bez cukru
Napoje energetyczne	kofeina w wysokiej dawce plus dodatki bez danych o bezpieczeństwie w ciąży	woda, herbata biała, napar owocowy
Zioła lecznicze i suplementy ziołowe bez konsultacji	działanie na napięcie macicy, brak badań u ciężarnych	melisa i rumianek okazjonalnie, po ustaleniu z lekarzem

Jakich serów nie jeść w ciąży?

Odpadają sery z mleka niepasteryzowanego i sery miękkie dojrzewające z przerostem pleśni: brie, camembert, gorgonzola, roquefort, oscypek, a także feta i sery zagrodowe nieznanego pochodzenia. Kryterium jest jedno: napis o pasteryzacji na opakowaniu. Ser pleśniowy z mleka pasteryzowanego przetopiony w zapiekance jest bezpieczny, bo obróbka termiczna niszczy bakterie.

Czy można jeść sushi w ciąży?

Sushi z surowej ryby odpada, ale samo sushi nie. Zestawy z krewetką gotowaną, z węgorzem pieczonym, z omletem tamago czy warzywne są bezpieczne, jeśli lokal ma zachowany łańcuch chłodniczy. Jeżeli sprawdzasz też kaloryczność, porównanie wersji znajdziesz w tekście o tym, ile kalorii ma sushi.

Ile kawy można pić w ciąży?

Bezpieczny limit to 200 mg kofeiny na dobę, czyli około dwie małe kawy z ekspresu albo dwie filiżanki kawy parzonej. Do limitu wliczasz też herbatę, kakao, czekoladę i napoje typu cola. Jeśli chcesz policzyć swoją dawkę dokładniej, pomoże tekst o tym, ile kawy pić, aby być zdrowym, a mity wokół kawy rozbieramy w osobnym artykule o kawie w ujęciu faktów i mitów.

Czy w ciąży można jeść zioła i pić herbaty ziołowe?

Zioła jako przyprawa są bezpieczne. Problem zaczyna się przy naparach leczniczych i mieszankach ziołowych w dużych ilościach, bo część roślin wpływa na napięcie macicy albo na krzepnięcie, a badań u ciężarnych praktycznie nie ma. Szczególnie ostrożnie podchodź do mieszanek reklamowanych jako zioła i herbaty wspomagające odchudzanie, bo bywają moczopędne i przeczyszczające.

Dlaczego wątróbka jest zakazana w ciąży?

Wątroba zwierzęca jest najbogatszym źródłem retinolu w diecie, a jego nadmiar w pierwszym trymestrze wiąże się z ryzykiem wad wrodzonych. Jedna porcja potrafi wielokrotnie przekroczyć bezpieczną podaż, dlatego wątróbki i pasztetów z niej nie planujemy w jadłospisie ciężarnej. Szczegóły dawek opisuje tekst o witaminie A, jej źródłach i skutkach nadmiaru. Beta-karoten z marchwi czy dyni nie działa tak samo i nie jest problemem.

Czy można jeść… produkty, o które pytacie najczęściej

Większość produktów, o które pytają nasze podopieczne, jest w ciąży bezpieczna. Kłopotem jest zwykle forma podania, a nie sam produkt: surowe zamiast ugotowanego, niepasteryzowane zamiast pasteryzowanego, nieumyte zamiast umytego.

Czy można jeść kaszę gryczaną w ciąży?

Tak, i warto. Kasza gryczana dostarcza żelaza niehemowego, magnezu, błonnika i witamin z grupy B, więc dobrze wpisuje się w profilaktykę niedokrwistości i zaparć. Ten pierwiastek wchłania się z kasz słabiej niż z mięsa, dlatego łącz ją z warzywami bogatymi w witaminę C, a kawę i herbatę odsuń o godzinę od posiłku. Więcej sposobów opisujemy w tekście o tym, jak szybko uzupełnić żelazo w organizmie.

Czy można jeść jogurt naturalny w ciąży?

Tak, jeśli jest z mleka pasteryzowanego, a taki jest praktycznie każdy jogurt ze sklepu. Porcja 150 g pokrywa istotną część dziennej podaży wapnia i dostarcza dobrze przyswajalnego białka. Dwie do trzech porcji nabiału dziennie to prosty sposób, żeby domknąć wapń bez suplementu. Odpadają tylko jogurty i sery z mleka surowego, kupowane bezpośrednio od rolnika bez informacji o pasteryzacji.

Czy można jeść kukurydzę i warzywa z puszki w ciąży?

Tak. Zawartość puszki jest pasteryzowana w procesie produkcji, więc nie stanowi ryzyka mikrobiologicznego. Odsącz i przepłucz produkt, żeby zbić zawartość soli, i zużyj otwartą puszkę w ciągu 24 godzin, przekładając resztę do zamkniętego pojemnika.

Czy można jeść tofu i ciecierzycę w ciąży?

Tak. Tofu, ciecierzyca, soczewica i fasola są dobrym źródłem białka roślinnego, folianów i składników mineralnych, a przy diecie bezmięsnej stają się jej podstawą. Jeśli po strączkach masz wzdęcia, które w ciąży bywają dokuczliwsze, pomogą sposoby opisane w tekście o tym, jak unikać wzdęć na diecie roślinnej.

Czy można jeść grzyby w ciąży?

Grzyby hodowlane, czyli pieczarki i boczniaki, tak, pod warunkiem że są dobrze ugotowane lub upieczone. Grzybów leśnych lepiej w ciąży nie jeść: są ciężko strawne, kumulują metale ciężkie, a pomyłka gatunkowa kończy się zatruciem groźnym dla dwóch osób.

Czy można jeść miód w ciąży?

Tak. Ostrzeżenie przed miodem dotyczy niemowląt do 12. miesiąca, nie ciężarnych. Traktuj go jednak jako źródło cukrów prostych i trzymaj w rozsądnych ilościach, zwłaszcza przy nieprawidłowym wyniku testu obciążenia glukozą. Czy miód ma przewagę nad cukrem, rozstrzygamy w tekście o tym, czy miód jest zdrowy.

Czy można jeść śliwki i suszone owoce w ciąży?

Tak, i przy zaparciach są jednym z lepszych narzędzi. Trzy do czterech suszonych śliwek dziennie plus szklanka wody działa u wielu naszych podopiecznych szybciej niż zmiana całego jadłospisu. Pozostałe sposoby zebraliśmy w tekście o tym, co jeść przy wzdęciach i zaparciach.

Nie spożywaj alkoholu i nie pal papierosów

W czasie ciąży alkohol i papierosy są absolutnie przeciwwskazane, ponieważ mogą poważnie zaburzać rozwój dziecka oraz zwiększać ryzyko powikłań w trakcie ciąży.

Spożywanie alkoholu w ciąży może prowadzić do FAS (płodowego zespołu alkoholowego). Jest to zespół zaburzeń, który obejmuje m.in. [7]:

• uszkodzenia mózgu i zaburzenia rozwoju układu nerwowego
  
• opóźnienie rozwoju fizycznego i intelektualnego
  
• wady wrodzone.

Równie niebezpieczne jest palenie papierosów w czasie ciąży. Substancje zawarte w dymie tytoniowym mogą ograniczać dopływ tlenu do płodu i negatywnie wpływać na jego rozwój. Palenie zwiększa ryzyko:

• niskiej masy urodzeniowej dziecka
  
• porodu przedwczesnego
  
• powikłań w przebiegu ciąży.

Dlatego jednym z najważniejszych elementów dbania o prawidłowy rozwój dziecka jest całkowite unikanie alkoholu oraz dymu tytoniowego przez cały okres ciąży.

Co mogę jeść, aby zminimalizować objawy refluksu w ciąży?

Jeśli refluks nasila się w trakcie ciąży, zwykle lepiej tolerowane są mniejsze posiłki, ale częściej, np. 4–5 razy dziennie. Warto ograniczyć bardzo tłuste potrawy, smażenie, ostre przyprawy i duże porcje wieczorem, bo mogą zwiększać ryzyko cofania treści żołądkowej.

Dla wielu kobiet dobrze działają: owsianka, jogurt naturalny, gotowane/ pieczone warzywa, chude mięso, ryż, banany oraz zupy-kremy. Najważniejsze: obserwuj objawy i dopasuj jedzenie w ciąży do tego, co realnie Ci służy.

Czy Twoja dieta wpływa na alergię u dziecka? 

To pytanie często pojawia się wśród kobiet spodziewających się dziecka. W przeszłości zalecano czasem eliminowanie niektórych produktów z diety ciężarnej, aby zmniejszyć ryzyko alergii u dziecka. Obecnie jednak badania nie potwierdzają, że profilaktyczne wykluczanie wielu produktów w czasie ciąży zapobiega alergiom.

Aktualne rekomendacje wskazują, że zbilansowana dieta w ciąży może wspierać rozwój układu odpornościowego dziecka, jednak nie ma podstaw do stosowania restrykcyjnych diet eliminacyjnych u zdrowych kobiet ciężarnych. Co więcej, zbyt duże ograniczenia żywieniowe mogą prowadzić do niedoborów składników odżywczych [8].

Zdrowe odżywianie w ciąży powinno być przede wszystkim różnorodne i oparte na produktach o wysokiej wartości odżywczej, takich jak:

• warzywa
  
• owoce
  
• ryby bogate w kwasy tłuszczowe omega-3
  
• produkty fermentowane, np. jogurt czy kefir.

Taki sposób żywienia wspiera prawidłowy rozwój dziecka oraz dostarcza wielu składników ważnych dla funkcjonowania układu odpornościowego.

Przykładowy dzień jedzenia w ciąży: jak wygląda w praktyce

Niżej trzy rozpisane dni dla ciężarnej o zapotrzebowaniu ok. 2 100 kcal. To przykładowy jadłospis oparty na produktach bogatych w białko, wapń, kwas foliowy i zdrowe tłuszcze.

Traktuj je jako wzór proporcji i rytmu posiłków, nie jako plan do skopiowania na dziewięć miesięcy. Jeśli jesteś w ciąży i szukasz pełnego planu tygodniowego, znajdziesz go w osobnym tekście o prawidłowym odżywianiu i jadłospisie dla kobiet w ciąży. Plan pod Twoje wyniki, masę ciała i objawy przygotujemy w ramach diety online.

Dzień 1

Śniadanie (07:00)

Jaglanka na mleku z jogurtem i owocami

Składniki:

• mleko bezlaktozowe 1,5% – 200 g
• pomarańcza – 200 g
• jogurt naturalny 2,5% – 50 g
• płatki jaglane – 50 g
• siemię lniane – 20 g
• kakao – 10 g
• otręby owsiane – 10 g

Przygotowanie:
Ugotuj płatki jaglane na mleku. Dodaj jogurt, owoce, kakao i siemię lniane.

Przekąska (12:30)

Czekoladowy mus z tofu

Składniki:

• mandarynki – 325 g
• tofu naturalne – 90 g
• czekolada gorzka – 25 g
• cynamon – szczypta

Przygotowanie:
Czekoladę rozpuść w kąpieli wodnej. Zblenduj tofu z czekoladą i przyprawami na gładki mus. Schłódź przed podaniem.

Obiad (16:00)

Makaron z kurczakiem, szpinakiem i suszonymi pomidorami

Składniki:

• szpinak – 250 g
• pierś z kurczaka – 150 g
• papryka czerwona – 70 g
• makaron pełnoziarnisty – 50 g
• suszone pomidory – 28 g
• oliwa z oliwek – 10 g
• czosnek – 5 g

Przygotowanie:
Ugotuj makaron. Na oliwie podsmaż czosnek, dodaj warzywa i kurczaka. Wymieszaj z makaronem.

Przekąska (18:00)

• jabłko – 150 g
• pestki dyni – 15 g
• morele suszone – 8 g

Kolacja (20:00)

Tortilla z omletem i szynką

Składniki:

• ogórek – 90 g
• papryka – 70 g
• tortilla pełnoziarnista – 61 g
• jajka – 56 g
• szynka z piersi kurczaka – 45 g
• rukola – 30 g
• pestki dyni – 20 g
• morele suszone – 32 g

Przygotowanie:
Usmaż omlet z jajek, dodaj warzywa i szynkę. Zawiń w tortillę.

Makroskładniki dnia:
Kalorie: 2105 kcal
Białko: 115 g
Tłuszcze: 69,7 g
Węglowodany: 230 g
Błonnik: 50 g

Dzień 2

Śniadanie (07:00)

Szejk mleczny z owocami i kakao

Składniki:

• mleko bezlaktozowe – 400 g
• szpinak – 150 g
• banan – 120 g
• truskawki mrożone – 100 g
• płatki owsiane – 30 g
• pestki dyni – 15 g
• kakao – 10 g

Przygotowanie:
Zblenduj wszystkie składniki na gładki koktajl.

Przekąska (12:30)

Czekoladowy mus z tofu (z dnia pierwszego)

Obiad (16:00)

Kasza jaglana z kurczakiem pieczonym w warzywach

Składniki:

• pieczarki – 200 g
• pomidory z puszki – 200 g
• pierś z kurczaka – 150 g
• papryka czerwona – 140 g
• cebula – 50 g
• kasza jaglana – 50 g
• oliwa z oliwek – 5 g
• pietruszka – 10 g

Przygotowanie:
Kaszę ugotuj. Kurczaka upiecz z warzywami i oliwą. Podawaj z kaszą.

Przekąska (18:00)

• gruszka – 130 g
• orzechy włoskie – 15 g

Kolacja (20:00)

Bułki z pastą twarogową à la tzatziki

Składniki:

• pomidor – 120 g
• twaróg półtłusty – 100 g
• ogórek – 90 g
• bułki grahamki – 65 g
• jogurt naturalny – 50 g
• pestki dyni – 20 g
• oliwa z oliwek – 10 g
• czosnek – 5 g
• morele suszone – 16 g

Przygotowanie:
Wymieszaj twaróg z jogurtem, czosnkiem i ogórkiem. Posmaruj bułki pastą i dodaj warzywa.

Makroskładniki dnia:
Kalorie: 2079 kcal
Białko: 120 g
Tłuszcze: 67,9 g
Węglowodany: 222 g
Błonnik: 42 g

Dzień 3

Śniadanie (07:00)

Omlet na słodko z płatkami, jogurtem i owocami

Składniki:

• maliny – 150 g
• skyr – 150 g
• banan – 120 g
• jajka – 56 g
• płatki owsiane – 40 g
• orzechy włoskie – 10 g
• oliwa z oliwek – 5 g
• cynamon

Przygotowanie:
Zmiksuj jajka z płatkami i bananem. Usmaż omlet. Podawaj z jogurtem i owocami.

Przekąska (12:30)

• kalarepa – 160 g
• hummus – 40 g

Obiad (16:00)

Faszerowany bakłażan z kaszą i soczewicą

Składniki:

• bakłażan – 200 g
• mozzarella light – 60 g
• komosa ryżowa – 50 g
• soczewica czerwona – 50 g
• oliwki czarne – 30 g
• pietruszka – 10 g
• oliwa z oliwek – 5 g

Przygotowanie:
Upiecz bakłażana, a następnie nadziej go ugotowaną kaszą, soczewicą i warzywami. Zapiecz z serem.

Przekąska (18:00)

• jabłko – 150 g
• pestki dyni – 15 g

Kolacja (20:00)

Kanapki z hummusem i warzywami

Składniki:

• pomidor – 120 g
• twaróg chudy – 100 g
• chleb żytni razowy – 90 g
• ogórek – 90 g
• hummus – 30 g
• pestki dyni – 15 g
• mandarynka – 65 g

Przygotowanie:
Pieczywo posmaruj hummusem, dodaj twaróg i warzywa.

Makroskładniki dnia:
Kalorie: 2047 kcal
Białko: 112 g
Tłuszcze: 68,6 g
Węglowodany: 216 g
Błonnik: 55 g

Komentarz dietetyka – dieta w ciąży

W pracy z podopiecznymi w ciąży najczęściej naprawiam nie to, co jedzą, ale kiedy jedzą. W pierwszym trymestrze mdłości rozjeżdżają rytm posiłków i kobieta trafia na wieczór z zaległym głodem całego dnia. Efekt jest zawsze ten sam: jeden ogromny posiłek przed snem, zgaga w nocy i przekonanie, że w ciąży nie da się jeść zdrowo. Mechanizm jest prosty. Puste żołądek nasila mdłości, a przepełniony nasila cofanie treści żołądkowej, więc jedzenie raz dziennie napędza oba objawy naraz. Kiedy rozbijam dzień na pięć małych posiłków i przenoszę ten najbardziej odżywczy na godziny najlepszej tolerancji, problem znika bez wykreślenia ani jednego produktu z listy.

Leszek Racut, dietetyk kliniczny z 10-letnim doświadczeniem, współzałożyciel Dietetyki #NieNaŻarty.

Cukrzyca ciążowa i insulinooporność: kiedy dieta w ciąży wymaga zmiany

Test obciążenia glukozą wykonuje się standardowo między 24. a 28. tygodniem ciąży, a przy czynnikach ryzyka już na pierwszej wizycie. Nieprawidłowy wynik zmienia ogólne zasady zdrowego jedzenia w konkretny plan: rozkład węglowodanów na 5–6 posiłków, pomiary glikemii po posiłku i wybór produktów o niskim indeksie glikemicznym.

Co jeść przy cukrzycy ciążowej?

Punktem wyjścia jest lista produktów zalecanych i niezalecanych, którą rozpisaliśmy w tekście o tym, co jeść przy cukrzycy ciążowej. Najwięcej pytań dostajemy o desery, dlatego osobno zebraliśmy to, co słodkiego można jeść przy cukrzycy ciążowej. Jeśli dopiero czekasz na badanie, przyda się też wiedza o tym, co jeść po krzywej cukrowej, bo posiłek po teście bywa źródłem niepotrzebnego osłabienia.

Insulinooporność, tarczyca i inne wyniki przed ciążą

Kobiety, które weszły w ciążę z insulinoopornością, zwykle mają już wypracowane nawyki. Warto je tylko przeliczyć na wyższe zapotrzebowanie: zasady zostają takie same jak w tekście o tym, czego nie jeść przy insulinooporności, a praktyczne rozwiązania podpowiada dieta z niskim indeksem glikemicznym. Przy leczonej niedoczynności tarczycy pilnujemy dodatkowo odstępów między lewotyroksyną a posiłkiem i suplementami, o czym piszemy w tekście o diecie w niedoczynności tarczycy.

Komentarz dietetyka – najczęstszy mit o jedzeniu w ciąży

Mit, który prostuję najczęściej, brzmi tak: im dłuższa lista zakazów, tym bezpieczniejsza ciąża. W gabinecie widzę dokładnie odwrotny efekt. Podopieczna czyta trzy różne artykuły, składa z nich listę czterdziestu zakazanych produktów i zostaje z jadłospisem, w którym brakuje żelaza, wapnia i jodu, a do tego z poczuciem winy po każdym posiłku. Realna lista zakazów jest krótka i dotyczy głównie formy podania: surowe, niepasteryzowane, nieumyte. Wszystko poza nią wraca na talerz. Energię, którą wiele kobiet wkłada w szukanie kolejnego zakazu, lepiej zainwestować w regularność posiłków, bo to ona realnie zmienia samopoczucie w ciąży.

Leszek Racut, dietetyk kliniczny z 10-letnim doświadczeniem, współzałożyciel Dietetyki #NieNaŻarty.

Podsumowanie – dieta w ciąży

Dieta w czasie ciąży opiera się na dwóch decyzjach. Pierwsza dotyczy ilości: w ciąży wzrasta zapotrzebowanie na energię o ok. 70, 260 i 500 kcal na kolejne trymestry, a przyrost masy ciała w trakcie ciąży mieści się w zakresie wyznaczonym przez BMI przed ciążą, bo od niego zależy też masa urodzeniowa dziecka. Druga dotyczy bezpieczeństwa: z jadłospisu wypadają produkty surowe, niepasteryzowane i nieumyte, wątróbka oraz ryby kumulujące rtęć, a alkohol odpada całkowicie. Dobrze skomponowana dieta dla kobiet w ciąży dokłada do tego cztery składniki z rekomendacji PTGiP: kwas foliowy, jod, witaminę D i DHA. Zdrowe odżywianie w ciąży nie wymaga długiej listy zakazów, tylko regularności posiłków i jakości produktów.

Najczęściej zadawane pytania i odpowiedzi

Czego powinno się jeść najwięcej w ciąży?

Warzyw i produktów pełnoziarnistych. Do nich dokładasz 2–3 porcje nabiału dziennie, ryby dwa razy w tygodniu oraz źródła białka w każdym posiłku.

Co najlepiej jeść na początku ciąży?

W I trymestrze najważniejsze są foliany: ciemnozielone warzywa liściaste, strączki i pełne ziarno, plus suplement kwasu foliowego w dawce 0,4 mg na dobę do 12. tygodnia. Porcji nie zwiększasz, bo zapotrzebowanie rośnie tylko o ok. 70 kcal.

Czego absolutnie nie wolno jeść w ciąży?

Surowego i niedogotowanego mięsa oraz ryb, sushi z surowej ryby, niepasteryzowanego mleka i serów z niego, serów pleśniowych, surowych jaj, kiełków, wątróbki i alkoholu w każdej ilości.

Co jeść przy wymiotach w ciąży?

Produkty suche i chłodne o neutralnym zapachu: sucharki, tosty, ryż, banan, jaglankę na wodzie. Płyny pij małymi porcjami po 100–150 ml między posiłkami, nie do jedzenia.

Ile kalorii dziennie powinna jeść kobieta w ciąży?

Tyle, ile przed ciążą, plus ok. 70 kcal w I trymestrze, 260 kcal w II i 500 kcal w III. Przy 2 000 kcal przed ciążą daje to ok. 2 500 kcal na koniec ciąży.

Czy dieta wegetariańska w ciąży jest bezpieczna?

Tak, jeśli jest dobrze zaplanowana i uzupełniona o witaminę B12, a podaż żelaza, wapnia, jodu i DHA jest kontrolowana. Dieta wegańska w ciąży wymaga stałej opieki dietetyka i regularnych badań.

Bibliografia i źródła naukowe

• Normy żywienia dla populacji Polski i ich zastosowanie, Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH – Państwowy Instytut Badawczy, 2024.
• Zimmer M., Sieroszewski P., Oszukowski P. i wsp., Rekomendacje Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników dotyczące suplementacji u kobiet ciężarnych, Ginekologia i Perinatologia Praktyczna, 2020.
• Stanowisko Ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników w zakresie suplementacji aktywnych folianów, choliny oraz witamin B6 i B12 w okresie przedkoncepcyjnym, ciąży i połogu, 2024.
• Maternal Nutrition During Pregnancy and Fetal Outcome, Short- and Long-Term Health Effects: A Narrative Review, Nutrients, 2026, 18(9), 1375.
• Pregnancy and Caffeine Metabolism: Updated Insights and Implications for Maternal-Fetal Health, Nutrients, 2025.
• Chen Y., Sarnthiyakul S., Michel S.K.F. i wsp., Energy intake and physical activity over the course of pregnancy and gestational weight gain: a systematic review and dose-response meta-analysis of randomized controlled lifestyle intervention trials, Nutrition Journal, 2025, 24, 123.
• Goldstein R.F., Abell S.K., Ranasinha S. i wsp., Association of Gestational Weight Gain With Maternal and Infant Outcomes: A Systematic Review and Meta-analysis, JAMA, 2017.
• EFSA Panel on Dietetic Products, Nutrition and Allergies, Scientific Opinion on the safety of caffeine, EFSA Journal, 2015.