Witamina D3 – objawy niedoboru, normy, występowanie

Prawidłowy poziom witaminy D3, czyli metabolitu 25(OH)D w surowicy, to według polskich wytycznych 30–50 ng/ml (75–125 nmol/l). Wynik poniżej 20 ng/ml oznacza niedobór, poniżej 10 ng/ml niedobór ciężki, a powyżej 100 ng/ml stężenie potencjalnie toksyczne. Od 2024 roku ta prosta tabela przestała być oczywista: Endocrine Society wycofało się z podawania jednego progu normy i odradza rutynowe oznaczanie 25(OH)D u osób zdrowych, podczas gdy polskie wytyczne z 2023 roku nadal celują w przedział 30–50 ng/ml. W tym artykule znajdziesz interpretację konkretnych wyników, porównanie norm obowiązujących w Polsce i za granicą, objawy niedoboru oraz realne ilości witaminy D w diecie i ze słońca. Stan wiedzy: sierpień 2026.

Spis treści:

• Najważniejsze wnioski
• Co widzimy w pracy z podopiecznymi – witamina D3
• Co to jest Witamina D?
• Kiedy wykonać badanie witaminy D?
• Witamina D – kto powinien wykonać badanie?
• Jaki poziom witaminy D3 jest prawidłowy? Aktualne normy 25(OH)D
• Zalecanie dziennie dawki witaminy D – suplementacja
• Górne limity spożycia witaminy D
• Witamina D3 poniżej 20 ng/ml
• Witamina D3 pomiędzy 20-30 ng/ml
• Witamina D3 pomiędzy 30-50 ng/ml
• Witamina D3 pomiędzy 50-100 ng/ml
• Witamina D3 powyżej 100 ng/ml
• Normy i dawki witaminy D3 u seniorów po 70. i 80. roku życia
• Komentarz dietetyka – jak czytać wynik witaminy D3
• Nadmiar witaminy D – co może oznaczać?
• Niedobór witaminy D – co może oznaczać?
• Witamina D dla dzieci – dlaczego jest bardzo ważna?
• Wpływ witaminy D3 na poszczególne układy organizmu
• Rekomendacje dotyczące suplementacji
• Witamina D3 czy D2 – która forma skuteczniej podnosi wynik badania
• Witamina D3 a tarczyca, TSH i choroby autoimmunologiczne
• Komentarz dietetyka – dieta a poziom witaminy D3
• Objawy niedoboru witaminy D
• Skutki niedoboru witaminy D
• Witamina D – w czym jest?
• Podsumowanie
• Najczęściej zadawane pytania o normy witaminy D3
• Bibliografia i źródła naukowe

Najważniejsze wnioski

• Prawidłowy poziom witaminy D3 (25(OH)D) w Polsce to 30–50 ng/ml, czyli 75–125 nmol/l. Jeśli laboratorium podaje wynik w nmol/l, podziel go przez 2,5, żeby otrzymać ng/ml.
• Niedobór zaczyna się poniżej 20 ng/ml, a przedział 20–30 ng/ml to stężenie niewystarczające. Powyżej 100 ng/ml mówimy o stężeniu potencjalnie toksycznym, które grozi hiperkalcemią.
• Normy nie zmieniają się z wiekiem, zmienia się dawka. Docelowe 30–50 ng/ml obowiązuje tak samo trzydziestolatka i osiemdziesięciolatka, ale seniorowi po 75. roku życia potrzeba na to 2000–4000 IU dziennie zamiast 1000–2000 IU.
• Wytyczne Endocrine Society z 2024 roku w ogóle nie podają progu normy dla osób zdrowych i odradzają rutynowe badanie 25(OH)D. Polskie wytyczne z 2023 roku podtrzymują przedział 30–50 ng/ml. To nie sprzeczność w danych, tylko różnica w pytaniu, na które odpowiada każdy z tych dokumentów.
• Z samej diety trudno pokryć zapotrzebowanie. 100 g dzikiego łososia to 600–1000 IU, ale 100 g łososia hodowlanego już tylko 100–250 IU, a żółtko jaja 54 IU. Od początku września do końca kwietnia synteza skórna w Polsce praktycznie nie zachodzi.
• Objawy niedoboru są niespecyficzne (zmęczenie, bóle mięśni i kości, częste infekcje, obniżony nastrój), dlatego rozstrzyga wynik badania, a nie samoocena.

Co widzimy w pracy z podopiecznymi – witamina D3

W ankiecie początkowej pytamy o suplementy i wyniki badań, więc poziom witaminy D3 widzimy u tysięcy osób rozpoczynających z nami współpracę. Cztery obserwacje powtarzają się na tyle często, że warto je wypisać.

• Suplementacja „od października do marca”. Najczęstszy scenariusz to 2000 IU przez zimę, przerwa na wiosnę i wynik poniżej 20 ng/ml w listopadzie następnego roku. W polskiej szerokości geograficznej sama przerwa letnia zwykle nie wystarcza, żeby odbudować zapas.
• Przy otyłości ta sama dawka daje niższy wynik. Witamina D jest rozpuszczalna w tłuszczach i rozprasza się w tkance tłuszczowej, dlatego przy BMI powyżej 30 zapotrzebowanie jest wyższe niż w populacji ogólnej.
• Na diecie roślinnej nie ma z czego jej wziąć. Poza grzybami eksponowanymi na UV i produktami fortyfikowanymi źródła pokarmowe praktycznie nie istnieją, więc suplementacja przestaje być opcją, a staje się podstawą.
• Kapsułka przyjmowana na czczo działa gorzej. Przypominamy o przyjmowaniu witaminy D do posiłku zawierającego tłuszcz. To jedna z najtańszych poprawek, jaką można wprowadzić bez zmiany dawki.

Wynik badania traktujemy jako punkt startu, nie jako diagnozę. Dobieramy do niego jadłospis i schemat suplementacji, a następnie kontrolujemy efekt po około 3 miesiącach.

Co to jest Witamina D?

Witamina D to rozpuszczalna w tłuszczach witamina, która reguluje gospodarkę wapniowo-fosforanową i wspiera odporność, zdrowie kości oraz funkcjonowanie wielu układów.

Witamina D dzieli się na dwie formy D2 i D3:

• Witamina D2 (ergokalcyferol) – pochodzenia roślinnego,
• Witamina D3 (cholekalcyferol) – powstaje w skórze pod wpływem promieniowania UVB oraz znajduje się w produktach zwierzęcych.

Witamina D3 przekształcana jest w wątrobie i nerkach w aktywną formę – kalcytriol. To właśnie jego działanie wpływa m.in. na wchłanianie wapnia w jelitach, mineralizację kości oraz funkcjonowanie układu odpornościowego.

Powiązane artykuły z tego obszaru: dawkowanie witaminy D3 i ryzyko przedawkowania oraz witamina D a COVID-19.

Kiedy wykonać badanie witaminy D?

Badanie poziomu witaminy D warto wykonać w okresie jesienno-zimowym, przy objawach niedoboru oraz w grupach ryzyka. Z racji niedużej ilości słońca w Polsce synteza skórna nie zachodzi przez cały rok i suplementacja witaminą D będzie wymagana. 

Wskazania do badania metabolitu 25 OH(D), czyli witaminy D3:

• brak ekspozycji na słońce
• przewlekłe zmęczenie, bóle mięśni i kości,
• częste infekcje, depresyjny nastrój,
• osteoporoza lub podejrzenie krzywicy,
• choroby nerek, choroby autoimmunologiczne.

Stężenie witaminy D we krwi określa się jako metabolit 25(OH)D, czyli 25-hydroksywitaminy D w surowicy krwi. 

Co ciekawe według wytycznych dotyczących zapobiegania i leczenia niedoboru witaminy D z 2023 roku w Polsce w populacji ogólnej nie ustalono konkretnych wskazań do wykonania badania stężenia 25(OH)D. W związku z tym nie zaleca się wykonywania badań przesiewowych stężenia 25(OH)D w surowicy dla wszystkich ludzi [1]. Jeżeli jednak doświadczasz objawów niedoboru witaminy D, to jak najbardziej warto udać się na badanie!

Witamina D – kto powinien wykonać badanie?

Badanie powinny wykonać osoby z grup ryzyka, szczególnie w sezonie o niskim nasłonecznieniu. Najważniejsze grupy to [1]:

• osoby z ograniczoną ekspozycją na słońce,
• osoby starsze i leżące,
• kobiety w ciąży i karmiące,
• dzieci i młodzież w okresie wzrostu,
• osoby o ciemnej karnacji mieszkające w Polsce,
• pacjenci z otyłością, cukrzycą typu 2, niedoczynnością tarczycy, chorobami nerek, celiakią czy zespołem złego wchłaniania
• weganizm/dieta roślinna, niedobór magnezu 

W okresie letnim, aż 80-100% zapotrzebowania na witaminę D czerpiemy ze słońca. Niestety, w Polsce, od początku września do końca kwietnia synteza witaminy D jest ograniczona, ponieważ w naszej szerokości geograficznej kąt padania promieni słonecznych jest zbyt ostry, aby witaminę D w skórze wytworzyć. W związku z tym u osób dorosłych jak i dzieci trzeba ją suplementować. 

Jaki poziom witaminy D3 jest prawidłowy? Aktualne normy 25(OH)D

Za prawidłowy poziom witaminy D3 uznaje się w Polsce stężenie 25(OH)D w przedziale 30–50 ng/ml, czyli 75–125 nmol/l. Normy są takie same niezależnie od płci, wieku i masy ciała. Zmienia się wyłącznie dawka potrzebna do ich osiągnięcia.

Obowiązująca w Polsce klasyfikacja wyników [1]:

• ciężki niedobór: poniżej 10 ng/ml (poniżej 25 nmol/l),
• niedobór: 10–20 ng/ml (25–50 nmol/l),
• stężenie niewystarczające: 20–30 ng/ml (50–75 nmol/l),
• stężenie optymalne: 30–50 ng/ml (75–125 nmol/l),
• stężenie wysokie: 50–100 ng/ml (125–250 nmol/l),
• stężenie potencjalnie toksyczne: powyżej 100 ng/ml (powyżej 250 nmol/l).

Jeśli wynik masz podany w nmol/l, przelicz go, dzieląc przez 2,5. Wynik 62 nmol/l to około 25 ng/ml, czyli stężenie niewystarczające, mimo że w tabeli laboratorium bywa opisany jako mieszczący się w zakresie referencyjnym. Część laboratoriów przyjmuje bowiem dolną granicę na poziomie 20 ng/ml, a nie 30 ng/ml.

Wyższe stężenie nie oznacza lepszego zdrowia. Celem jest trafienie w przedział, a nie maksymalizacja wyniku.

Normy witaminy D3 w Polsce a zalecenia w innych krajach

Nie ma jednej, ogólnoświatowej normy witaminy D3, a różnica między najczęściej cytowanymi progami wynosi 10 ng/ml. Poniżej najważniejsze punkty odniesienia.

Rekomendacja	Próg wystarczającego 25(OH)D	Zalecana podaż dobowa
Polska, wytyczne 2023 [1]	30 ng/ml (75 nmol/l), optimum 30–50 ng/ml	1000–2000 IU u dorosłych
Endocrine Society 2024 [22]	brak wskazanego progu dla osób zdrowych	600 IU do 74. r.ż., 800 IU powyżej 75. r.ż.
Institute of Medicine (NAM) [23]	20 ng/ml (50 nmol/l)	600 IU (1–70 lat), 800 IU (powyżej 70 lat)
Stanowisko ekspertów 2024 [24]	30 ng/ml	2000 IU u dorosłych z populacji ogólnej

Najważniejsza zmiana ostatnich lat: w wytycznych z 2024 roku Endocrine Society przestało firmować próg 30 ng/ml i podział na niedobór, stężenie niewystarczające i wystarczające, ponieważ badania z randomizacją nie pozwoliły przypisać konkretnemu stężeniu konkretnej korzyści zdrowotnej [22]. To samo gremium odradza rutynowe oznaczanie 25(OH)D u osób zdrowych, także z otyłością i ciemną karnacją. Krytyczna analiza tych wytycznych opublikowana w 2026 roku zwraca uwagę, że pozostawiają one bez odpowiedzi pytanie, co zrobić z wynikiem, który pacjent już ma w ręku [25].

Praktyczny wniosek dla osoby patrzącej na swój wynik: w Polsce obowiązuje przedział 30–50 ng/ml i do niego odnosi się Twoje laboratorium.

Wynik 13, 15 czy 18 ng/ml – co oznacza w praktyce

Każdy wynik między 10 a 20 ng/ml to niedobór wymagający wdrożenia leczenia, a nie obserwacji. Różnica między 13 a 18 ng/ml nie zmienia kwalifikacji, zmienia tylko dystans do celu.

• 13 ng/ml: niedobór. Do dolnej granicy optimum brakuje ponad 17 ng/ml.
• 15 ng/ml: niedobór. To poziom, przy którym w metaanalizach widać wyższe ryzyko infekcji dróg oddechowych [26].
• 18 ng/ml: niedobór na granicy stężenia niewystarczającego.

Przy każdej z tych wartości postępowanie jest podobne: dawka lecznicza ustalona przez lekarza lub dietetyka, kontrola 25(OH)D po około 3 miesiącach i przejście na dawkę podtrzymującą. Konkretne dawki w jednostkach międzynarodowych oraz granice bezpieczeństwa opisaliśmy w osobnym artykule o dawkowaniu i przedawkowaniu witaminy D3.

Czy normy witaminy D3 są takie same dla kobiet i mężczyzn?

Tak. Zakres referencyjny 25(OH)D nie różni się między kobietami i mężczyznami ani nie zmienia się z wiekiem. Różnice dotyczą dawki. Masa ciała, ekspozycja na słońce, wiek, ciąża, karmienie piersią i choroby wpływające na wchłanianie zmieniają ilość witaminy D potrzebną do utrzymania tego samego stężenia. W ciąży i w trakcie laktacji suplementację prowadzi się pod kontrolą 25(OH)D, z celem powyżej 30 ng/ml [1].

Zalecanie dziennie dawki witaminy D – suplementacja

Ilość witaminy D, jaką musisz przyjmować będzie wahać się od 400 IU do 4000 IU dziennie w zależności od wieku czy masy ciała. Poniżej przedstawiamy dokładne zalecenia dotyczące suplementacji witaminą D w zależności od wieku [1]. 

Dawkowanie witaminy D u dzieci 0-6 miesięcy 

Dzieciom w wieku 0-6 miesięcy należy podawać 400 IU witaminy D dziennie od pierwszych dni życia, niezależnie od sposobu karmienia. 

Dawkowanie witaminy D u dzieci 6-12 miesięcy 

Dzieciom w wieku 6-12 miesięcy należy podawać 400-600 IU witaminy D dziennie w zależności od dziennej dawki spożywanej z posiłkami. 

Dawkowanie witaminy D u dzieci 1-3 lat

U zdrowych dzieci w wieku 1–3 lat suplementacja opiera się na podawaniu cholekalcyferolu w dawce dobowej 600 IU (czyli 15 µg/dobę).

Ze względu na ograniczenia związane z wiekiem dotyczące opalania, zaleca się jej podawanie przez cały rok.

Dawkowanie witaminy D u dzieci 4-10 lat

U zdrowych dzieci w wieku 4–10 lat, które opalają się z odkrytymi przedramionami i nogami przez 15–30 minut w godzinach 10:00–15:00 bez kremu przeciwsłonecznego (od maja do końca września), suplementacja cholekalcyferolem (witaminą D) nie jest konieczna, chociaż jest nadal zalecana i bezpieczna.

Jeżeli u zdrowych dzieci w wieku 4–10 lat wytyczne te nie są spełnione, zaleca się suplementację witaminą D w dawce 600–1000 IU/dobę przez cały rok, w zależności od masy ciała i spożycia witaminy D w diecie.

Dawkowanie witaminy D u dzieci 11-18 lat

U zdrowych nastolatków, którzy opalają się z odkrytymi przedramionami i nogami przez 30–45 minut w godzinach 10:00–15:00 bez kremu przeciwsłonecznego, od maja do końca września, suplementacja cholekalcyferolem nie jest konieczna, chociaż jest nadal zalecana i bezpieczna.

Jeżeli nie zostaną spełnione te wytyczne, zaleca się suplementację witaminy D w dawce 1000–2000 IU/dobę (czyli 25–50 µg/dobę) przez cały rok, zależnie od masy ciała i spożycia witaminy D w diecie.

Dawkowanie witaminy D u dorosłych 

U zdrowych dorosłych, opalających się z odkrytymi przedramionami i nogami przez 30–45 minut w godzinach 10:00–15:00, bez stosowania kremów z filtrem przeciwsłonecznym, od maja do końca września, suplementacja cholekalcyferolem nie jest konieczna, chociaż jest nadal zalecana i bezpieczna.

Jeżeli nie zostaną spełnione te wytyczne, zaleca się suplementację witaminy D w dawce 1000–2000 IU/dobę (czyli 25–50 µg/dobę) przez cały rok, zależnie od masy ciała i spożycia witaminy D w diecie.

Dawkowanie witaminy D u starszych w wieku 65-75 lat 

Ze względu na zmniejszoną efektywność syntezy skórnej, seniorom zaleca się suplementację cholekalcyferolem w dawce 1000–2000 IU/dobę (25–50 µg/dobę), w zależności od masy ciała i spożycia witaminy D w diecie, przez cały rok.

Dawkowanie witaminy D u starszych powyżej 75 roku życia

Ze względu na zmniejszoną skuteczność syntezy skórnej, potencjalne zaburzenia wchłaniania i zaburzenia metabolizmu witaminy D, zaleca się suplementację witaminy D w dawce 2000–4000 IU/dobę (50–100 µg/dobę), zależnie od masy ciała i spożycia witaminy D w diecie, przez cały rok. 

Dawkowanie witaminy D w trakcie ciąży i laktacji 

Kobiety planujące ciążę powinny przyjmować odpowiednią suplementację witaminą D taką samą jak w przypadku ogólnej populacji dorosłych, czyli 1000–2000 IU/dobę wraz z kontrolą stężenia 25(OH)D w surowicy.

W przypadku potwierdzenia ciąży, aż do zakończenia karmienia piersią, suplementację witaminą D należy prowadzić pod kontrolą stężenia 25(OH)D, tak aby osiągnąć i utrzymać optymalne stężenie w zakresie >30–50 ng/ml.

Górne limity spożycia witaminy D

Istnieją również górne limity spożycia witaminy D (ang. UL, upper limit). Prezentują się one następująco: 

Grupa wiekowa	Dopuszczalny górny poziom spożycia witaminy D w jednostkach międzynarodowych (IU)
0-12 miesięcy	1000
1-10 lat	2000
11-18 lat	4000
Dorośliw wieku 19 lat i starsi o prawidłowej masie ciała	4000
Kobieta w ciąży i karmiące piersią	4000
Dorośli w wieku 19 lat i starsi z nadwagą lub otyłością	10 000

Witamina D3 poniżej 20 ng/ml

To poziom wskazujący na niedobór, który może prowadzić do osłabienia odporności, bólu kości, a u dzieci – do krzywicy. Taki poziom wskazuje na pilną potrzebę rozpoczęcia leczenia. Typowe skutki poziomu witaminy D3 poniżej 20ng/ml:

• zaburzenia mineralizacji kości,
• spadek nastroju, depresja sezonowa,
• częstsze infekcje i przewlekłe zmęczenie.

Przy stężeniu <10 ng/ml mówimy o ciężkim niedoborze – wymagane jest szybkie wdrożenie suplementacji. Warto wtedy udać się do lekarza, który może zalecić wyższe dawki rzędu 10 000 IU dziennie. 

Co istotne lekarz może zalecić wyższe dawkowanie. Jednak w Polsce nie zaleca się jednorazowych terapii nasycających z zastosowaniem dawki witaminy D 100 000 IU i wyższych [1]. 

Witamina D3 pomiędzy 20-30 ng/ml

To poziom także niewystarczający – może nie wywoływać objawów, ale nie zapewnia pełnej ochrony przed niedoborem. Co warto wiedzieć o poziomie witaminy D3 pomiędzy 20-30 ng/ml:

• niektóre osoby mogą nie mieć wyraźnych objawów,
• mimo to praca gospodarki wapniowo-fosforanowej czy odporności może byc upośledzona
• należy rozważyć suplementację zwłaszcza w okresie zimowym.

Jeżeli suplementujesz witaminę D a Twój poziom wciąż wynosi mniej niż 30 ng/ml, to należy zwiększyć suplementowaną dawkę. 

Co ciekawe nie musisz przyjmować codziennie takiej samej dawki. Możesz przyjąć ją raz w tygodniu np. 7000 IU raz w tygodniu zamiast 1000 IU dziennie jeżeli tylko Ci tak wygodniej [1].

Witamina D3 pomiędzy 30-50 ng/ml

To prawidłowy poziom witaminy D3 we krwi – zapewnia optymalne funkcjonowanie organizmu. Korzyści z utrzymania tego zakresu są następujące:

• lepsze wchłanianie wapnia i fosforu,
• prawidłowa mineralizacja kości i zębów,
• dobra odporność
• niższe ryzyko depresji sezonowej, infekcji i przewlekłego zmęczenia.

Zdecydowanie warto celować w stężenie 30-50 ng/ml witaminy D w organizmie dla jego prawidłowego funkcjonowania! 

Witamina D3 pomiędzy 50-100 ng/ml

To poziom wysoki, który należy zmniejszyć. Jest często obserwowany przy zbyt wysokiej czy częstej suplementacji. Jeżeli dojdzie do takiego poziomu, to należy zaprzestać suplementacji witaminą D na okres 1-2 miesięcy.

Co musisz wiedzieć o poziomie witaminy D3 pomiędzy 50 a 100 ng/ml:

• poziom ten uznaje jest dość bezpieczny, choć niepotrzebny u osób zdrowych,
• wskazany u pacjentów z chorobami przewlekłymi (np. autoimmunologicznymi, cukrzycą typu 2 czy chorobami sercowo-naczyniowymi [1]),
• warto monitorować, nie doprowadzać do toksycznego stężenia. 

Witamina D3 powyżej 100 ng/ml

To już poziom potencjalnie toksyczny – może powodować hiperkalcemię i uszkodzenia nerek. Najczęstsze objawy toksyczności [1]:

• nudności, wymioty, osłabienie, bóle głowy,
• wzrost poziomu wapnia we krwi,
• zaburzenia rytmu serca 

Często wynika z przyjmowania zbyt dużych dawek witaminy D – np. >10 000 IU dziennie przez dłuższy czas. W takim przypadku zdecydowanie należy zaprzestać przyjmowanie witaminy D. 

Warto wiedzieć, że samo promieniowanie słoneczne nie doprowadzi do takiego poziomu. Nie można przedawkować witaminy D ze słońca. 

Normy i dawki witaminy D3 u seniorów po 70. i 80. roku życia

Docelowe stężenie 25(OH)D u osoby po 70. i po 80. roku życia jest takie samo jak u trzydziestolatka i wynosi 30–50 ng/ml, ale dawka potrzebna do jego osiągnięcia jest zwykle dwukrotnie wyższa. Polskie wytyczne z 2023 roku zalecają [1]:

• 65–75 lat: 1000–2000 IU na dobę przez cały rok, zależnie od masy ciała i podaży z diety,
• powyżej 75 lat: 2000–4000 IU na dobę przez cały rok.

Dlaczego akurat ta grupa potrzebuje więcej:

• Synteza skórna spada z wiekiem. W skórze osoby starszej jest mniej 7-dehydrocholesterolu, więc ta sama ekspozycja na słońce daje wyraźnie mniej witaminy D.
• Zmienia się wchłanianie i metabolizm. Częściej występują też choroby nerek i wątroby, które biorą udział w aktywacji witaminy D do kalcytriolu.
• Ekspozycja na słońce jest mniejsza. Osoby leżące oraz przebywające w placówkach opiekuńczych praktycznie nie mają syntezy skórnej przez cały rok.

Sens tej rekomendacji potwierdzają twarde punkty końcowe. Wytyczne Endocrine Society z 2024 roku wskazują grupę powyżej 75. roku życia jako jedną z czterech, w których suplementacja witaminy D ma udokumentowany wpływ na śmiertelność ogólną [22]. Przegląd z 2026 roku poświęcony osobom starszym podkreśla jednocześnie, że korzyść dają dawki dobowe, a nie rzadkie dawki uderzeniowe [28].

Czego u seniorów unikać: jednorazowych dawek nasycających rzędu 100 000 IU i wyższych. W Polsce nie są zalecane [1], a w badaniach dawki podawane w odstępach dłuższych niż 12 tygodni wiązały się z wyższym ryzykiem upadków [22]. Ważna jest też podaż wapnia, bo witamina D nie zbuduje kości bez surowca. Więcej o tym w artykule o tym, co jeść przy osteoporozie.

Komentarz dietetyka – jak czytać wynik witaminy D3

Najczęstszy błąd, jaki widzę przy wyniku witaminy D, to porównywanie go wyłącznie z zakresem referencyjnym wydrukowanym na kartce z laboratorium. Część laboratoriów podaje jako dolną granicę 20 ng/ml, część 30 ng/ml, a część raportuje w nmol/l. W efekcie pacjent z wynikiem 25 ng/ml raz słyszy, że jest w normie, a raz, że ma niedobór. W polskich wytycznych celem jest przedział 30–50 ng/ml i tego się trzymam. Druga rzecz: wynik ma sens tylko razem z datą i porą roku. Wynik 32 ng/ml w sierpniu i wynik 32 ng/ml w marcu to dwie różne sytuacje. Ten pierwszy oznacza, że po całym sezonie ze słońcem ledwo dobiliśmy do dolnej granicy i zimą prawie na pewno spadniemy poniżej. Dlatego podopiecznym, którzy chcą realnie kontrolować ten parametr, proponuję oznaczenie pod koniec zimy. Wtedy widać najniższy punkt w roku.

Leszek Racut, dietetyk kliniczny z 10-letnim doświadczeniem, współzałożyciel Dietetyki #NieNaŻarty

Nadmiar witaminy D – co może oznaczać?

Nadmiar witaminy D (powyżej 100 ng/ml) może prowadzić do zatrucia wapniem, zaburzeń pracy serca i nerek. 

Przyczyny nadmiaru wit. D to długotrwałe stosowanie zbyt wysokich dawek suplementów (np. 10 000–50 000 IU/dobę) czy stosowanie witaminy D bez oznaczenia poziomu 25(OH)D,

Z kolei skutki nadmiaru witaminy D w organizmie to [1]:

• hiperkalcemia,
• uszkodzenie nerek 
• spadek apetytu, bóle głowy, zmiany psychiczne.
  

Chcesz uniknąć błędów w suplementacji? Skorzystaj z pomocy specjalistów – dietetyk online z Dietetyki #NieNaŻarty dobierze dawkę witaminy D idealnie do Twoich wyników! Przy okazji ułoży idealnie dopasowaną dietę, dzięki której osiągniesz swój cel! 

Niedobór witaminy D – co może oznaczać?

Niedobór witaminy D (poniżej 30 ng/ml) może prowadzić do osłabienia odporności, zaburzeń mineralizacji kości i obniżenia nastroju. Najczęstsze skutki niedoboru witaminy D to:

• osłabiona odporność – częste infekcje wirusowe i bakteryjne,
• zmniejszone wchłanianie wapnia – demineralizacja kości,
• zaburzenia nastroju, senność, „mgła mózgowa”,
• bóle mięśniowo-stawowe, skurcze, uczucie rozbicia.

Długotrwały niedobór witaminy D3 może skutkować krzywicą u dzieci i osteomalacją u dorosłych. U osób starszych prowadzi też do wzrostu ryzyka złamań. 

Witamina D dla dzieci – dlaczego jest bardzo ważna?

Witamina D u dzieci wspiera rozwój kości, zębów i układu odpornościowego – jej niedobór może prowadzić do krzywicy i problemów z koncentracją. Dlaczego to tak istotne?:

• wpływa na prawidłowe kostnienie i wzrost,
• zmniejsza ryzyko infekcji, np. zapaleń ucha i oskrzeli,
• wspiera rozwój mózgu i funkcje poznawcze,
• przeciwdziała krzywicy – czyli zniekształceniom układu kostnego.

U dzieci suplementacja witaminy D powinna być prowadzona od pierwszych dni życia, zgodnie z zaleceniami lekarza lub dietetyka.

Chcesz obliczyć swoje BMI?

Skorzystaj z kalkulatora BMI od Dietetyki #NieNaŻarty.

Wpływ witaminy D3 na poszczególne układy organizmu

Witamina D3 wpływa nie tylko na kości. Reguluje też działanie układu odpornościowego, nerwowego, hormonalnego i sercowo-naczyniowego. Gdzie działa witamina D?:

• Układ odpornościowy – zmniejsza ryzyko infekcji i stanów zapalnych
• Układ kostny – wspomaga wchłanianie wapnia i fosforu,
• Układ nerwowy i mózg – wpływa na nastrój, koncentrację, funkcje poznawcze,
• Układ sercowo-naczyniowy – obniża ryzyko nadciśnienia i miażdżycy,
• Układ hormonalny – reguluje poziom insuliny i gospodarkę wapniowo-fosforanową.

Przyjrzyjmy się jednak konkretniej wpływowi witaminy D na zdrowie!

Witamina D a zdrowie kości

Witamina D wpływa na kości zarówno bezpośrednio (poprzez wpływ na geny) jak i pośrednio, poprzez regulowanie gospodarki wapniowej. Witamina D3 przekształcona do aktywnej formy zwiększa wchłanianie wapnia w jelitach, nerkach i zwiększą reabsorpcję wapnia z kości (przy hipokalcemii).

Na każdy spadek 25(OH)D o 10 ng/ml poniżej 28 ng/ml ryzyko złamania rośnie o 33% [3]. Suplementacja już nawet niewielkich dawek (700-800 UI/dzień) zmniejsza ryzyko złamań pozakręgowych o 23% i złamań szyjki kości udowej o 26% [4]. Dzięki suplementacji 1000 UI przez rok zmniejszysz też ryzyko upadków o 39% [5]. 

Witamina D3 a odporność

Witamina D zmniejsza ryzyko ostrych infekcji dróg oddechowych, ale efekt jest wyraźnie mniejszy, niż wynikało ze starszych publikacji. Zaktualizowana w 2025 roku metaanaliza badań z randomizacją wykazała iloraz szans 0,94 (95% CI 0,88–1,00), czyli około 6% redukcji ryzyka, przy czym wynik przestał być istotny statystycznie [26]. Wyraźny efekt utrzymał się natomiast u dzieci w wieku 1–15 lat, gdzie iloraz szans wyniósł 0,74 (95% CI 0,60–0,92) [26].

Starsze metaanalizy podawały redukcję ryzyka infekcji rzędu 36% i ta liczba nadal krąży w internecie. Nowsze dane jej nie potwierdzają. Najbardziej wiarygodny wniosek na dziś brzmi tak: wyrównanie niedoboru u osoby ze stężeniem poniżej 20 ng/ml ma sens także dla odporności, natomiast podnoszenie stężenia powyżej optimum u osoby prawidłowo odżywionej nie daje dodatkowej ochrony przed infekcjami.

Mechanizm działania obejmuje wpływ 1,25(OH)D na wzrost IL-10, katelicydyny i SIgA w ślinie, ekspresję CD14 oraz potencjał fagocytarny makrofagów [9]. Prace nad witaminą D a COVID-19 sugerowały łagodniejszy przebieg u osób prawidłowo odżywionych tą witaminą [8], ale to obszar o słabszych dowodach. Szczegóły opisaliśmy w artykule o witaminie D a COVID-19.

Sama witamina D nie zastąpi też reszty diety. Jeśli szukasz szerszego układu żywieniowego pod odporność, znajdziesz go w artykule o diecie wzmacniającej odporność.

Witamina D3 a choroby serca

Choroby układu krążenia zabijają najwięcej Polaków i Polek. Osoby z najniższymi stężeniami witaminy D mają o 44% wyższe ryzyko chorób układu krążenia i o 54% wyższe ryzyko śmierci z powodu tych chorób [10]. Suplementacja witaminą D3 jest powiązana z niższym ciśnieniem krwi, stężeniem cholesterolu całkowitego, trójglicerydami i stanem zapalnym oraz wyższym stężeniem HDL [11].

Proponowane mechanizmy obejmują wpływ na układ renina-angiotensyna, kontrolę glikemii, cytokiny zapalne, bezpośredni wpływ na układ naczyniowy i regulację poziomu PTH oraz odkładanie wapnia w mięśniach gładkich naczyń [12].

Witamina D3 a insulinooporność i cukrzyca

Jak się pewnie już domyślasz, niedobór witaminy D3 sprzyja insulinooporności i dysfunkcji komórek beta (komórki beta trzustki wydzielają insulinę) [13]. U osób ze stanem przedcukrzycowym suplementacja witaminy D zmniejszyła wskaźnik insulinooporności HOMA o -0,39, glukozę na czczo o 8 mg/dl i hemoglobinę glikowaną o -0,48% [14]. 

Na każdy wzrost stężenia 25(OH)D o 4 ng/ml ryzyko cukrzycy typu II spada o 4% [15]. Insulinooporność często idzie w parze z PCOS i w tej chorobie witamina D też jest bardzo ważna. Spektakularne wyniki obserwuje się w przypadku cukrzycy typu I (tzw. młodzieńczej). Suplementacja 2000 UI dziennie zmniejszała ryzyko tej jednostki o 80% [16].

Witamina D3 a nowotwory

Witamina D3 chroni przed różnymi nowotworami. Opublikowano ponad 1000 badań laboratoryjnych i epidemiologicznych dotyczących związku między witaminą D i jej metabolitami a rozwojem nowotworów. Niedobór witaminy D zwiększa ryzyko raka piersi o 91% [17], gruczolaka jelita grubego o 30-34% [18] czy raka pęcherza moczowego o 60% [19]. 

Dodatkowo, na każde dodatkowe 4 ng/ml ryzyko raka płuc zmniejsza się o 5% [20].

Oczywiście mechanizmy ochronnego wpływu witaminy D na rozwój nowotworów zależy od rodzaju nowotworu. Metabolity witaminy D hamują angiogenezę guza, wzmacniają komunikację międzykomórkową przez połączenia szczelinowe czy pomagają w utrzymaniu prawidłowego gradientu wapnia w kryptach nabłonka okrężnicy.

Witamina D3 a inne choroby

Lista chorób, na które witamina D ma wpływ, wręcz nie ma końca. Wyżej opisaliśmy najpoważniejsze jednostki chorobowe, które łącznie zabijają >70% Polaków (dodatkowo odporność). 

Z dość rozpowszechnionych chorób, niedobory witaminy D powiązane są z depresją, chorobami układu pokarmowego (np. IBS czy IBD), chorobami autoimmunizacyjnymi (np. Hashimoto), chorobami neurodegradacyjnymi (np. Alzheimer), a nawet z samobójstwami.

Co jednak najważniejsze, głęboki niedobór witaminy D może prawie dwukrotnie zwiększyć ryzyko śmierci z każdej przyczyny w porównaniu z optymalnym stężeniem [21].

Rekomendacje dotyczące suplementacji

Zalecane dawki suplementacji zależą od wieku, masy ciała, stanu zdrowia i poziomu witaminy D3 we krwi. Ogólne zalecenia dot. suplementacji witaminy D:

• noworodki i niemowlęta: 400–600 IU dziennie,
• dzieci 1–10 lat: 600–1000 IU dziennie,
• młodzież i dorośli: 1000–2000 IU dziennie,
• osoby z otyłością: nawet do 4000 IU dziennie. 

Suplementację warto dobrać na podstawie badania poziomu metabolitu 25(OH)D i stanu klinicznego pacjenta. W przypadku ciężkiego niedoboru stosuje się dawki terapeutyczne – nawet do 10 000 IU dziennie przez kilka tygodni, pod nadzorem specjalisty.

Takie badanie witaminy D3 u dzieci jak i u dorosłych można wykonać w prawie każdym laboratorium, a jego cena wynosi zazwyczaj 60-100 zł.

Mimo iż dla ogółu populacji nie zaleca się przesiewowego oznaczenia tego parametru, to w naszej opinii jak masz trochę zaskórniaków to warto raz w roku zbadać 25(OH)D.

Co istotne postać witaminy D nie ma znaczenia. Mogą to być tabletki, kapsułki czy też krople.

Witamina D3 czy D2 – która forma skuteczniej podnosi wynik badania

Do suplementacji wybieraj witaminę D3 (cholekalcyferol), bo skuteczniej i trwalej podnosi stężenie 25(OH)D niż witamina D2 (ergokalcyferol). D3 powstaje w skórze pod wpływem promieniowania UVB i występuje w produktach zwierzęcych, D2 pochodzi z grzybów i drożdży. Obie formy są w wątrobie hydroksylowane do 25(OH)D, ale D3 daje wyższy i dłużej utrzymujący się wzrost stężenia w surowicy.

• Postać preparatu nie ma znaczenia. Tabletki, kapsułki, krople i aerozol działają porównywalnie, o ile dawka jest ta sama.
• Przyjmuj witaminę D do posiłku zawierającego tłuszcz. Jej biodostępność na czczo jest niższa. Dobrym nośnikiem będą zdrowe tłuszcze w postaci oliwy, orzechów, awokado czy tłustej ryby.
• Weganie i wegetarianie mogą wybrać D3 pozyskiwaną z porostów, która jest formą pochodzenia niezwierzęcego, albo D2, licząc się z jej niższą skutecznością. Warto wtedy pilnować także podaży wapnia na diecie roślinnej.
• Nie musisz przyjmować dawki codziennie. Możesz przyjąć 7000 IU raz w tygodniu zamiast 1000 IU dziennie, jeśli tak jest Ci wygodniej [1]. Odstępów dłuższych niż tydzień lepiej unikać.

O tym, z czym warto, a z czym nie warto łączyć witaminę D w jednym momencie dnia, piszemy w artykule o tym, jakie witaminy można ze sobą łączyć.

Witamina D3 a tarczyca, TSH i choroby autoimmunologiczne

Witamina D3 nie jest środkiem obniżającym TSH, ale jej niedobór występuje u osób z autoimmunologicznymi chorobami tarczycy częściej niż w populacji ogólnej. Badania interwencyjne nad wpływem suplementacji na TSH i miano przeciwciał anty-TPO dają wyniki niespójne, a wielkość efektu jest niewielka. Wyrównanie niedoboru traktuj więc jako element opieki, a nie jako terapię tarczycy.

• Przy Hashimoto i niedoczynności tarczycy warto oznaczyć 25(OH)D, bo niedobór jest częsty i łatwy do skorygowania.
• Wyrównanie niedoboru nie zastąpi lewotyroksyny i nie zmienia dawki leku.
• Stwardnienie rozsiane to osobny temat. W badaniu z randomizacją opublikowanym w 2025 roku dawka 100 000 IU co dwa tygodnie przez 24 miesiące zmniejszała aktywność choroby u osób z klinicznie izolowanym zespołem [30]. To protokół prowadzony pod nadzorem neurologa, a nie schemat do samodzielnego powielania.
• Konsensus z 2026 roku dotyczący roli witaminy D w zdrowiu metabolicznym wskazuje na jej związek z gospodarką węglowodanową i ryzykiem cukrzycy typu 2 [29], co ma znaczenie zwłaszcza przy insulinooporności i stanie przedcukrzycowym.

Komentarz dietetyka – dieta a poziom witaminy D3

Pytanie, które słyszę najczęściej, brzmi: czy da się wyjść z niedoboru samą dietą. W polskich warunkach praktycznie nie. Żeby dostarczyć 2000 IU wyłącznie z jedzenia, trzeba by zjeść około 200–300 g dzikiego łososia dziennie albo blisko 40 żółtek. Dieta ma tu inną rolę i jest ona bardzo konkretna: dostarcza tłuszczu, który warunkuje wchłanianie, oraz wapnia i magnezu, bez których witamina D nie zrobi tego, po co ją bierzemy. Dlatego u podopiecznych z niskim wynikiem nie kończę na zaleceniu suplementu. Sprawdzam, czy w jadłospisie jest źródło tłuszczu w posiłku, do którego przyjmowana jest kapsułka, i czy podaż wapnia sięga zalecanego poziomu. Suplement bez tego bywa wydatkiem, a nie interwencją.

Leszek Racut, dietetyk kliniczny z 10-letnim doświadczeniem, współzałożyciel Dietetyki #NieNaŻarty

Objawy niedoboru witaminy D 

Niedobór witaminy D może objawiać się bardzo niespecyficznie – od spadku nastroju po bóle mięśni, osłabienie i częste przeziębienia. Najczęstsze objawy niedoboru witaminy D to:

• przewlekłe zmęczenie i senność,
• bóle mięśni i kości,
• osłabiona odporność,
• obniżony nastrój, stany depresyjne,
• trudności z koncentracją, tzw. „mgła mózgowa”,
• wypadanie włosów,
• trudności w zasypianiu.
  

Wiele z tych objawów łatwo pomylić z przepracowaniem lub stresem – dlatego tak ważne jest, by sprawdzić poziom witaminy D w badaniu krwi.

Skutki niedoboru witaminy D 

Przewlekły niedobór witaminy D może prowadzić do krzywicy, osteomalacji, osłabienia odporności i zaburzeń hormonalnych. Długofalowe skutki niedoboru witaminy D to:

• krzywica – deformacje kości u dzieci,
• osteomalacja – rozmiękanie kości u dorosłych,
• osteoporoza – większe ryzyko złamań,
• większe ryzyko infekcji (grypa, COVID-19),
• zaburzenia pracy tarczycy i układu hormonalnego,
• wzrost ryzyka chorób autoimmunologicznych (np. Hashimoto) 

U osób zmagających się z depresją, cukrzycą typu 2 czy chorobami serca warto zawsze oznaczyć poziom witaminy D jako część diagnostyki.

Witamina D – w czym jest?

Witamina D znajduje się w tłustych rybach morskich, jajkach, mleku i produktach wzbogacanych – ale głównym jej źródłem pozostaje słońce. Naturalne źródła witaminy D to:

• tłuste ryby np. łosoś, makrela, śledź, sardynki 
• tran z wątroby dorsza,
• żółtka jaj,
• masło i mleko,
• produkty fortyfikowane: mleko roślinne, margaryny.
  

Inne źródła witaminy D to np. grzyby shiitake. Tabela poniżej wskazuje na zawartość witaminy D w żywności. 

Nazwa produktu	Zawartość witaminy D (40 UI = 1 µg)
węgorz świeży	1200 UI/100 g
łosoś świeży dziki	600-1000 UI/100 g
śledż w oleju	808 UI/100 g
łosoś świeży hodowlany	100-250 UI/100 g
ryby z puszki (tuńczyk, sardynki)	200 UI/100 g
grzyby shiitake (twardnik japoński/twardziak jadalny świeży)	100 UI/100 g
żołtko jaja	54 UI/żółtko
ser żołty	7-28 UI/100 g

Jak widzisz witaminy D w diecie znajdziesz dość sporo. Jednak trzeba by było spożywać bardzo dużo ryb, aby dostarczyć wystarczających ilości witaminy D. 

Głównym źródłem witaminy D3 jest słońce. Syntetyzujemy ją skórze pod wpływem promieniowania UVB – wystarczy 15–20 minut dziennie odsłoniętej skóry między 10:00 a 15:00, bez filtra, w miesiącach od maja do września.

Samo dzienne zapotrzebowanie na witaminę D według norm żywienia wynosi 15 µg cholekalcyferolu (40 UI = 1 µg). 

Podsumowanie

Prawidłowy poziom witaminy D3 w Polsce to 30–50 ng/ml (75–125 nmol/l) i ten przedział obowiązuje niezależnie od płci i wieku. Odpowiedni poziom utrzymasz przez cały rok tylko wtedy, gdy dopasujesz dawkę do wyniku badania, masy ciała i pory roku. Poniżej najważniejsze liczby w jednym miejscu.

• Ciężki niedobór: poniżej 10 ng/ml. Niedobór: 10–20 ng/ml. Stężenie niewystarczające: 20–30 ng/ml.
• Optimum: 30–50 ng/ml. Stężenie wysokie: 50–100 ng/ml. Potencjalnie toksyczne: powyżej 100 ng/ml.
• Przeliczenie jednostek: wartość w nmol/l podzielona przez 2,5 daje ng/ml.
• Dawki podtrzymujące u dorosłych: 1000–2000 IU na dobę, powyżej 75. roku życia 2000–4000 IU, przy otyłości do 4000 IU.
• Górny limit spożycia: 4000 IU dla dorosłych o prawidłowej masie ciała i 10 000 IU dla dorosłych z nadwagą lub otyłością.
• Od początku września do końca kwietnia synteza skórna w Polsce nie zachodzi, więc suplementacja jest w tym okresie zasadna u większości osób.
• Badanie 25(OH)D kosztuje zwykle 60–100 zł i najwięcej mówi wykonane pod koniec zimy.

Jeśli chcesz, żeby dieta i suplementacja były dobrane do Twojego wyniku, a nie do średniej populacyjnej, skorzystaj z diety online od Dietetyki #NieNaŻarty. Dietetyk kliniczny przejrzy Twoje badania i ułoży jadłospis, który realnie wspiera gospodarkę wapniowo-fosforanową.

Najczęściej zadawane pytania o normy witaminy D3

Jaki wynik witaminy D3 jest dobry?

Dobry wynik to 30–50 ng/ml, czyli 75–125 nmol/l. Wartości 20–30 ng/ml uznaje się za niewystarczające, poniżej 20 ng/ml za niedobór, a powyżej 100 ng/ml za stężenie potencjalnie toksyczne.

Jakie są nowe normy witaminy D3?

W Polsce od 2023 roku obowiązuje ten sam podział z optimum 30–50 ng/ml. Nowość dotyczy wytycznych Endocrine Society z 2024 roku, które przestały podawać jeden próg normy dla osób zdrowych i odradzają rutynowe oznaczanie 25(OH)D bez wskazań.

Co oznacza za niska witamina D?

Wynik poniżej 30 ng/ml oznacza, że organizm ma za mało witaminy D do prawidłowej mineralizacji kości i pracy układu odpornościowego. Poniżej 20 ng/ml rośnie ryzyko osteomalacji u dorosłych i krzywicy u dzieci, a poniżej 10 ng/ml mówimy o ciężkim niedoborze.

Ile witaminy D przyjmować przy niedoborze?

Dawkę leczniczą ustala lekarz lub dietetyk na podstawie wyniku i masy ciała. U dorosłych z niedoborem stosuje się przez kilka tygodni dawki wyższe od podtrzymujących, z kontrolą 25(OH)D po około 3 miesiącach. W Polsce nie zaleca się jednorazowych dawek nasycających 100 000 IU i wyższych [1].

Czy normy witaminy D są takie same dla kobiet i mężczyzn?

Tak, zakres referencyjny jest identyczny. Różni się natomiast dawka potrzebna do jego osiągnięcia, bo zależy od masy ciała, wieku, ekspozycji na słońce oraz ciąży i laktacji.

Jak przygotować się do badania poziomu witaminy D?

Oznaczenie 25(OH)D nie wymaga bycia na czczo i można je wykonać o dowolnej porze dnia. Jeśli już suplementujesz, nie przerywaj przyjmowania przed badaniem, bo celem jest sprawdzenie stężenia przy Twoim aktualnym schemacie.

Czy witaminę D3 można brać cały rok?

Tak i w polskich warunkach jest to zalecane u większości osób. Latem, przy regularnej ekspozycji na słońce z odsłoniętymi przedramionami i nogami przez 30–45 minut między 10:00 a 15:00 bez filtra, suplementacja nie jest konieczna, choć nadal pozostaje bezpieczna [1].

Bibliografia i źródła naukowe

1. Płudowski P, Kos-Kudła B, Walczak M i wsp. Guidelines for Preventing and Treating Vitamin D Deficiency: A 2023 Update in Poland. Nutrients. 2023;15(3):695. doi:10.3390/nu15030695

2. Asif A, Farooq N. Vitamin D Toxicity. StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing; 2023. PMID: 32491799

3. Cauley JA, LaCroix AZ, Wu L i wsp. Serum 25-hydroxyvitamin D concentrations and risk for hip fractures. Ann Intern Med. 2008;149:242–250

4. Bischoff-Ferrari HA, Willett WC, Wong JB i wsp. Fracture prevention with vitamin D supplementation: a meta-analysis of randomized controlled trials. JAMA. 2005;293:2257–2264

5. Prince RL, Austin N, Devine A i wsp. Effects of ergocalciferol added to calcium on the risk of falls in elderly high-risk women. Arch Intern Med. 2008;168:103–108

6. Ginde AA, Mansbach JM, Camargo CA. Association between serum 25-hydroxyvitamin D level and upper respiratory tract infection in NHANES III. Arch Intern Med. 2009;169:384–390

7. Bergman P, Lindh ÅU, Björkhem-Bergman L, Lindh JD. Vitamin D and respiratory tract infections: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trials. PLoS One. 2013;8:e65835

8. Kaufman HW, Niles JK, Kroll MH i wsp. SARS-CoV-2 positivity rates associated with circulating 25-hydroxyvitamin D levels. PLoS One. 2020;15:e0239252

9. Matras A, Nowak M, Parol D, Śliż D. Prawidłowe odżywienie witaminą D a odporność i ryzyko kontuzji u sportowców. Med Sport. 2017;33:1–7

10. Gholami F, Moradi G, Zareei B i wsp. The association between circulating 25-hydroxyvitamin D and cardiovascular diseases: a meta-analysis of prospective cohort studies. BMC Cardiovasc Disord. 2019;19:248

11. Mirhosseini N, Rainsbury J, Kimball SM. Vitamin D supplementation, serum 25(OH)D concentrations and cardiovascular disease risk factors: a systematic review and meta-analysis. Front Cardiovasc Med. 2018;5:87

12. Judd SE, Tangpricha V. Vitamin D deficiency and risk for cardiovascular disease. Am J Med Sci. 2009;338:40–44

13. Chiu KC, Chu A, Go VLW, Saad MF. Hypovitaminosis D is associated with insulin resistance and beta cell dysfunction. Am J Clin Nutr. 2004;79:820–825

14. Mirhosseini N, Vatanparast H, Mazidi M, Kimball SM. Vitamin D supplementation, glycemic control, and insulin resistance in prediabetics: a meta-analysis. J Endocr Soc. 2018;2:687–709

15. Song Y, Wang L, Pittas AG i wsp. Blood 25-hydroxy vitamin D levels and incident type 2 diabetes: a meta-analysis of prospective studies. Diabetes Care. 2013;36:1422–1428

16. Hyppönen E, Läärä E, Reunanen A i wsp. Intake of vitamin D and risk of type 1 diabetes: a birth-cohort study. Lancet. 2001;358:1500–1503

17. Hossain S, Beydoun MA, Beydoun HA i wsp. Vitamin D and breast cancer: a systematic review and meta-analysis of observational studies. Clin Nutr ESPEN. 2019;30:170–184

18. Choi YJ, Kim YH, Cho CH i wsp. Circulating levels of vitamin D and colorectal adenoma: a case-control study and a meta-analysis. World J Gastroenterol. 2015;21:8769–8775

19. Zhao Y, Chen C, Pan W i wsp. Comparative efficacy of vitamin D status in reducing the risk of bladder cancer: a systematic review and network meta-analysis. Nutrition. 2016;32:515–523

20. Chen GC, Zhang ZL, Wan Z i wsp. Circulating 25-hydroxyvitamin D and risk of lung cancer: a dose-response meta-analysis. Cancer Causes Control. 2015;26:1719–1728

21. Garland CF, Kim JJ, Mohr SB i wsp. Meta-analysis of all-cause mortality according to serum 25-hydroxyvitamin D. Am J Public Health. 2014;104:e43–e50

22. Demay MB, Pittas AG, Bikle DD i wsp. Vitamin D for the Prevention of Disease: An Endocrine Society Clinical Practice Guideline. J Clin Endocrinol Metab. 2024;109(8):1907–1947. doi:10.1210/clinem/dgae290

23. Ross AC, Manson JE, Abrams SA i wsp. The 2011 report on dietary reference intakes for calcium and vitamin D from the Institute of Medicine: what clinicians need to know. J Clin Endocrinol Metab. 2011;96:53–58

24. Płudowski P, Grant WB, Karras SN, Zittermann A, Pilz S. Vitamin D supplementation: a review of the evidence arguing for a daily dose of 2000 international units (50 µg) of vitamin D for adults in the general population. Nutrients. 2024;16(3):391. doi:10.3390/nu16030391

25. Pilz S, Płudowski P, Kraus DA, Schmitt L, Riedmann U. The 2024 Endocrine Society Guideline on Vitamin D: comprehensive summary and critical appraisal. Nutrients. 2026;18(9):1472. doi:10.3390/nu18091472

26. Jolliffe DA, Camargo CA Jr, Sluyter JD i wsp. Vitamin D supplementation to prevent acute respiratory infections: systematic review and meta-analysis of stratified aggregate data. Lancet Diabetes Endocrinol. 2025;13(4):307–320. doi:10.1016/S2213-8587(24)00348-6

27. Cianferotti L, Bilezikian JP, Bifolco G, Fini E, Cipriani C. Too much vitamin D? A drug safety review. Rev Endocr Metab Disord. 2026;27:167–181. doi:10.1007/s11154-025-10011-8

28. Mourelatou NG, Rebelos E, Hughes M, Kounatidis D, Jude EB. Vitamin D and older adults: to supplement or not to supplement? Drugs Aging. 2026;43:111–121. doi:10.1007/s40266-025-01277-3

29. Giustina A, di Filippo L, Aleksova A i wsp. Consensus statement on vitamin D role in metabolic health. Metabolism. 2026;176:156484. doi:10.1016/j.metabol.2025.156484

30. Thouvenot E, Laplaud D, Lebrun-Frenay C i wsp. High-dose vitamin D in clinically isolated syndrome typical of multiple sclerosis: the D-Lay MS randomized clinical trial. JAMA. 2025;333(14):1413–1422. doi:10.1001/jama.2025.1604