Czego nie można jeść przy łuszczycy? Wyzwalacze nawrotów, produkty prozapalne i zasady żywienia

Ten tekst ma charakter edukacyjny i nie zastępuje porady dermatologa ani dietetyka klinicznego. Jeśli przyjmujesz leki, każdą zmianę w odżywianiu omów z lekarzem prowadzącym, bo część interakcji pokarmowych bywa groźna.

Przy łuszczycy najmocniejsze dowody przemawiają za odstawieniem alkoholu i ograniczeniem żywności wysokoprzetworzonej, cukru oraz tłuszczów trans, bo podsycają przewlekły stan zapalny w organizmie. U osób z nadwagą utrata już 5% wagi mierzalnie zmniejsza nasilenie zmian skórnych w skali PASI. Gluten, warzywa psiankowate i nabiał odstawia się wyłącznie po obserwacji, nie z góry.

Najważniejsze wnioski – łuszczyca i dieta

• Alkohol to jeden z najsilniejszych wyzwalaczy nawrotów; przy metotreksacie i acytretynie obowiązuje pełna abstynencja.
• Utrata 5% masy ciała mierzalnie obniża wskaźnik PASI i poprawia odpowiedź na leczenie systemowe.
• Wskaźnik BMI powyżej 29 podwaja ryzyko zachorowania, bo tkanka tłuszczowa wydziela te same cytokiny co choroba.
• Przy cyklosporynie nie wolno jeść grejpfruta ani pić soku grejpfrutowego, bo rośnie stężenie leku we krwi.
• Gluten, psiankowate i nabiał wyklucza się tylko po sprawdzeniu reakcji, a nie rutynowo.
• Niealkoholowe stłuszczenie wątroby dotyczy około 45% chorych, więc ochrona wątroby jest częścią terapii łuszczycy.

Spis treści

• Najważniejsze wnioski – łuszczyca i dieta
• Dlaczego żywienie wpływa na przebieg łuszczycy? Mechanizm zapalny
• Produkty prozapalne, które odstawia każdy pacjent
• Produkty kontrowersyjne do obserwacji indywidualnej
• Alkohol a leki na łuszczycę: groźne interakcje
• Nadmierna masa ciała a przebieg choroby
• Wątroba i stłuszczenie (NAFLD)
• Dziennik posiłków i własne wyzwalacze
• Przykładowy jadłospis na jeden dzień
• Suplementy: co rozważyć, czego nie łączyć z lekami
• Choroby współistniejące i łączenie diet
• Najczęściej zadawane pytania i odpowiedzi
• Podsumowanie – dieta przy łuszczycy
• Bibliografia i źródła naukowe

Dlaczego żywienie wpływa na przebieg łuszczycy? Mechanizm zapalny

To, co jesz, nie wywołuje choroby, ale wprost steruje natężeniem stanu zapalnego, który za nią stoi. Te same cytokiny, na które działa jedzenie, decydują o tym, jak ciężkie są nawroty.

Łuszczyca ma podłoże autoimmunologiczne. Limfocyty T, głównie populacje Th1 i Th17, błędnie atakują komórki skóry, co prowadzi do nadmiernego namnażania keratynocytów i powstawania charakterystycznych, łuszczących się ognisk. To w skrócie przyczyny łuszczycy na poziomie immunologicznym.

Jedzenie wpływa na ten proces przez cytokiny zapalne, takie jak TNF-alfa, IL-6, IL-17 i IL-23. Jadłospis oparty na produktach wysokoprzetworzonych podkręca ich produkcję, a dieta przeciwzapalna je wycisza. Stąd ten sam stan zapalny można odżywianiem podsycać albo łagodzić.

Drugim torem jest nadwaga. Trzewna tkanka tłuszczowa produkuje adipokiny (leptynę, rezystynę, TNF-alfa, IL-6), które rozkręcają odpowiedź odpornościową. W praktyce każdy zbędny kilogram podgrzewa łuszczycę, a wskaźnik BMI powyżej 29 podwaja ryzyko zachorowania.

Liczy się też oś jelito-skóra. Mikrobiota jelitowa współreguluje układ odpornościowy, a jej zaburzenie (dysbioza) może pogarszać choroby skóry o podłożu autoimmunologicznym. Żywność wysokoprzetworzona i alkohol psują skład mikrobioty i rozszczelniają barierę jelitową, przez co do krwi przedostaje się więcej bakteryjnych endotoksyn. Cel zmian w sposobie odżywiania jest więc prosty: obniżyć stan zapalny, a w efekcie wydłużyć remisje i złagodzić objawy łuszczycy. To wsparcie leczenia łuszczycy, a nie jego zamiennik.

Produkty prozapalne, które odstawia każdy pacjent

Pierwsza grupa dotyczy każdego pacjenta i obejmuje alkohol, cukier, tłuszcze trans, nadmiar czerwonego mięsa oraz sól. Te produkty podsycają stan zapalny niezależnie od indywidualnych reakcji, więc od nich zaczyna się każda zmiana.

Alkohol, zwłaszcza przy metotreksacie

Alkohol bezpośrednio nasila reakcję immunologiczną. Pobudza limfocyty Th17 oraz produkcję IL-17 i IL-23, czyli cząsteczek o pierwszorzędnej roli w rozwoju łuszczycy, a do tego rozszczelnia jelita. To jeden z najsilniejszych wyzwalaczy nawrotów, a regularne picie wiąże się z cięższym przebiegiem łuszczycy i gorszą reakcją na jej leczenie.

Najgroźniejsza jest kombinacja metotreksat plus alkohol. Oba związki obciążają wątrobę, a razem wielokrotnie zwiększają ryzyko jej zwłóknienia. Piwo wypada najgorzej, bo łączy gluten z alkoholem. Wino bywa bronione resweratrolem, ale to etanol decyduje o szkodzie. Rekomendacja brzmi: abstynencja lub absolutne minimum.

Cukier i wysokokaloryczna żywność przetworzona

Cukry proste wywołują gwałtowny skok glikemii, wyrzut insuliny i pobudzają szlaki zapalne (NF-kappaB, IL-6, TNF-alfa). Nadmiar słodyczy sprzyja też nadwadze, która sama pogarsza skórę. Odstaw słodycze, ciastka, czekoladę mleczną, słodzone jogurty oraz napoje gazowane i energetyki. Czytaj etykiety pod kątem syropu glukozowo-fruktozowego. Jeśli szukasz zamiany, sprawdź zdrowe zamienniki cukru oraz to, czy napoje energetyczne realnie szkodzą. Fruktoza z całych owoców jest bezpieczna, bo błonnik spowalnia jej wchłanianie.

Tłuszcze trans i przetworzone mięso

Tłuszcze trans z utwardzanych olejów wprost podnoszą IL-6 i TNF-alfa. Ogranicz twarde margaryny, wyroby cukiernicze, dania typu fast food, zupy w proszku i gotowe sosy. Odstaw przetworzone mięso (kiełbasy, parówki, boczek), gdzie azotyny idą w parze z nasyconymi kwasami tłuszczowymi. Zadbaj też o proporcję tłuszczów: nadmiar oleju słonecznikowego bez równowagi z dobrymi tłuszczami działa niekorzystnie, dlatego sięgaj po wartościowe oleje roślinne z umiarem.

Czerwone mięso i nadmiar soli

Kwas arachidonowy z czerwonego mięsa jest substratem prozapalnych prostaglandyn, więc ogranicz je do jednego, dwóch razy w tygodniu, a chudego drobiu nie musisz odstawiać. Dieta wysokosodowa z kolei pobudza odpowiedź Th17 i podnosi ciśnienie. Celuj w maksymalnie 5 g soli dziennie i ogranicz słone przekąski oraz wędliny. Pacjenci często opisują klasyczny zestaw poprzedzający wysiew zmian: czerwone mięso, alkohol i stres naraz.

💬 Komentarz eksperta – alkohol przy metotreksacie W pracy z podopiecznymi regularnie słyszę pytanie, czy jeden kieliszek wina od czasu do czasu zaszkodzi przy metotreksacie. Odpowiadam zawsze tak samo: nie ma tu bezpiecznej dawki. Mechanizm jest prosty, bo lek i alkohol obciążają tę samą wątrobę, a enzymy potrafią rosnąć po cichu, bez żadnych objawów. Najpierw porządkujemy alkohol i sen, dopiero potem zaglądamy w resztę menu, bo to ten pierwszy krok najszybciej widać na skórze.

Leszek Racut, dietetyk kliniczny z 10-letnim doświadczeniem, współzałożyciel Dietetyki #NieNaŻarty.

Twoja choroba, twoje leki, twoje wyzwalacze. Zamiast zgadywać, możesz dostać jadłospis dopasowany w ramach diety online, który uwzględni przyjmowane leki i reakcje na konkretne produkty.

Produkty kontrowersyjne do obserwacji indywidualnej

Druga grupa to produkty, które u jednych pacjentów wyraźnie pogarszają skórę, a u innych nie robią nic: gluten, psiankowate, nabiał i ostre przyprawy. Tu nie ma sztywnych zakazów, liczy się obserwacja własnego organizmu.

W pracy z podopiecznymi widzimy, że najwięcej szkody robią eliminacje na zapas, gdy ktoś odstawia naraz gluten, nabiał i pomidory, a po kilku tygodniach ma ubogie menu i zero pewności, co właściwie pomogło. Dlatego produkty z tej grupy testujemy pojedynczo.

Gluten nie jest wrogiem każdego pacjenta

Celiakia i ta choroba mają wspólne geny HLA, a celiakia występuje u chorych około trzy razy częściej niż w populacji ogólnej. Część osób bez celiakii zgłasza poprawę po odstawieniu glutenu, co może wskazywać na nadwrażliwość. Zanim przejdziesz na dietę bezglutenową, zbadaj przeciwciała anty-tTG w klasie IgA i całkowite IgA. Rutynowa eliminacja u wszystkich nie jest zalecana. Jeśli celiakia się potwierdzi, pomoże ci dieta bezglutenowa opisana przy celiakii.

Warzywa psiankowate u osób wrażliwych

Ziemniaki, pomidory, papryka i bakłażan zawierają solaninę, która u części osób może drażnić jelita i pobudzać układ odpornościowy. Brakuje jednak badań z randomizacją potwierdzających ich szkodliwość u ogółu chorych. Jeśli widzisz związek z pogorszeniem, zrób eliminację próbną na cztery do sześciu tygodni. Jeśli związku nie ma, zostaw je w menu, bo pomidor i papryka dają witaminę C oraz likopen o działaniu łagodzącym zapalenie.

Nabiał: podejście zindywidualizowane

Kazeina z mleka może nasilać objawy u części pacjentów, choć nie jest to alergia zależna od IgE. Z drugiej strony jogurt i kefir dostarczają probiotyków korzystnych dla mikrobioty. Nie odstawiaj nabiału z góry, obserwuj reakcje, a w razie potrzeby skorzystaj z diety bez nabiału i laktozy, pamiętając o wapniu z innych źródeł. Wartości odżywcze produktów sprawdzisz w bazie produktów.

Ostre przyprawy przy aktywnych zmianach

Cayenne, chili i musztarda mogą u wrażliwych osób wzmagać zaczerwienienie skóry. Nie dotyczy to wszystkich, a kurkuma i imbir, mimo wyrazistego smaku, wyciszają zapalenie i są pożądane. Przy aktywnym zaostrzeniu ostre przyprawy lepiej chwilowo ograniczyć.

Trzy poziomy ograniczeń pokarmowych

[GRAFIKA: dieta przy łuszczycy lista produktów]

Odstaw zawsze	Obserwuj indywidualnie	Wskazane
Alkohol, zwłaszcza piwo Cukier i słodzone napoje Tłuszcze trans, fast food Przetworzone mięso Nadmiar soli i czerwonego mięsa	Gluten (najpierw zbadaj celiakię) Psiankowate Nabiał, zwłaszcza tłusty Ostre przyprawy przy nawrocie	Tłuste ryby morskie Warzywa i owoce jagodowe Oliwa z oliwek Kasze bezglutenowe, strączki Kurkuma, imbir, zielona herbata

Alkohol a leki na łuszczycę: groźne interakcje

Część leków wchodzi w interakcje z jedzeniem i alkoholem, a skutki bywają groźne dla wątroby i nerek. Przy metotreksacie i acytretynie alkohol jest zakazany, a przy cyklosporynie nie wolno jeść grejpfruta.

Metotreksat i alkohol

Oba metabolizuje wątroba, więc razem potęgują jej uszkodzenie. Picie w trakcie terapii wielokrotnie zwiększa ryzyko zwłóknienia. Obowiązuje zakaz bezwzględny, a lekarz kontroluje enzymy ALT, AST i GGTP. Lek obniża też foliany, dlatego konieczna jest suplementacja witaminy B9, a alkohol dodatkowo je zubaża.

Acytretyna i abstynencja po leczeniu

Acytretyna to retynoid, który w organizmie przechodzi w etretynian o bardzo długim okresie półtrwania, a alkohol przyspiesza tę przemianę. Dlatego abstynencja obowiązuje przez cały czas terapii oraz przez dwa lata po niej. To istotne u kobiet w wieku rozrodczym, bo lek silnie uszkadza płód.

Cyklosporyna i grejpfrut

Cyklosporynę stosuje się w ciężkich postaciach łuszczycy. Grejpfrut hamuje enzym CYP3A4, przez co stężenie leku rośnie i pojawia się ryzyko uszkodzenia nerek. Zakaz dotyczy owocu i soku, a w mniejszym stopniu również pomelo i soku z granatu. To jeden z najczęściej pomijanych zakazów, a sam owoc opisaliśmy szerzej przy diecie grejpfrutowej.

Leki biologiczne i niesteroidowe leki przeciwzapalne

Biologiki (inhibitory TNF-alfa, IL-17, IL-23) nie mają bezpośrednich interakcji z jedzeniem, ale nadwaga obniża ich skuteczność. Z kolei leki z grupy NLPZ stosowane przy zajęciu stawów źle łączą się z alkoholem, bo rośnie ryzyko krwawienia z przewodu pokarmowego, a nadmiar soli pogłębia zatrzymywanie wody.

Nadmierna masa ciała a przebieg choroby

Redukcja wagi to nie kosmetyka, lecz element terapii, bo utrata 5% wagi mierzalnie obniża wskaźnik PASI. Tłuszcz trzewny napędza ten sam stan zapalny w organizmie co sama łuszczyca.

Otyłość i łuszczyca dzielą szlaki zapalne (Th17, IL-17, NF-kappaB), a tkanka tłuszczowa wydziela adipokiny napędzające ten proces. Z naszej praktyki wynika, że u podopiecznych z nadwagą realna poprawa skóry pojawia się dopiero po wyraźnym spadku wagi, a nie po tygodniu, więc nastawiamy się na pracę w miesiącach. Punktem wyjścia jest policzenie BMI w kalkulatorze BMI i ustalenie realnego tempa chudnięcia.

Czego unikać przy odchudzaniu z łuszczycą: pustych kalorii z alkoholu oraz drastycznej diety niskokalorycznej w stylu głodówki leczniczej, bo grozi efektem jo-jo, utratą mięśni i wyrzutem kortyzolu, który pogarsza skórę. Lepiej sprawdza się dieta śródziemnomorska niż ostre restrykcje.

Wątroba i stłuszczenie (NAFLD)

Niealkoholowe stłuszczenie wątroby dotyczy około 45% chorych, wobec około 28% w populacji ogólnej. Ochrona wątroby jest ważna tym bardziej, że metotreksat sam ją obciąża.

Powodem są wspólne szlaki zapalne i hepatotoksyczność leków. Żeby chronić wątrobę, odstaw alkohol, ogranicz fruktozę z syropu glukozowo-fruktozowego oraz tłuszcze trans i unikaj niezbadanych preparatów ziołowych, zwłaszcza przy metotreksacie. Wątrobę wspierają natomiast kwasy tłuszczowe omega-3, które obniżają trójglicerydy, oraz kurkumina. Każdy preparat przy lekach systemowych skonsultuj z lekarzem.

Dziennik posiłków i własne wyzwalacze

Wyzwalacze żywieniowe są indywidualne, więc bez systematycznej obserwacji nie da się ich wskazać. U jednej osoby problemem jest gluten, u drugiej nabiał, u trzeciej psiankowate.

Najprostszym narzędziem jest dziennik. Prowadź go tak:

1. Przez dwa do czterech tygodni zapisuj wszystko, co jesz, z godziną i ilością.
2. Codziennie oceniaj nasilenie objawów w skali od 1 do 10 (świąd, zaczerwienienie, złuszczanie).
3. Szukaj związku: co jadłeś od 24 do 72 godzin przed zaostrzeniem zmian.
4. Podejrzany produkt odstaw na cztery do sześciu tygodni i obserwuj efekt.
5. Na koniec przywróć go w kontrolowany sposób i sprawdź, czy objawy wracają.

Reakcje immunologiczne bywają opóźnione, więc skutek może pojawić się dopiero po dobie czy dwóch. Gotowy szablon dziennika do druku udostępniamy w newsletterze.

Przykładowy jadłospis na jeden dzień

Dobry dzień opiera się na rybach morskich, warzywach, owocach jagodowych, oliwie oraz przyprawach takich jak kurkuma i imbir. Poniżej przykład, który pokazuje logikę doboru, a nie sztywny przepis.

Śniadanie. Owsianka na napoju owsianym z jagodami, siemieniem lnianym i cynamonem. Owies daje beta-glukan dla mikrobioty, jagody antocyjany, a siemię cenne kwasy tłuszczowe.

Drugie śniadanie. Garść orzechów włoskich i jabłko ze skórką, bez słodkich przekąsek.

Obiad. Pieczony łosoś z kaszą gryczaną i warzywami z pieca, skropiony oliwą. Łosoś dostarcza EPA i DHA o udokumentowanym działaniu wyciszającym zapalenie, a gryka jest bezglutenową bazą.

Podwieczorek. Jogurt naturalny z odrobiną kurkumy i borówkami, czyli probiotyki plus polifenole.

Kolacja. Krem z brokułów z imbirem i czosnkiem oraz kromka pieczywa żytniego razowego. Bez wędlin i słodkich sosów.

Napoje. Woda i zielona herbata. Bez alkoholu i słodzonych napojów. Wsparciem dla skóry bywa też dieta na zdrową cerę, oparta na podobnych zasadach.

Suplementy: co rozważyć, czego nie łączyć z lekami

Po konsultacji z lekarzem rozważ witaminę D3, kwasy omega-3 i probiotyki, a odpuść immunostymulanty. Niedobór witaminy D wiąże się z cięższym przebiegiem, a dawkę ustala się na podstawie badania 25(OH)D.

• Witamina D3 o działaniu immunomodulującym, dawka według wyniku 25(OH)D.
• Omega-3 (EPA i DHA), które obniżają IL-17 i TNF-alfa oraz porządkują profil lipidowy.
• Kwas foliowy przy metotreksacie, obowiązkowy dla ochrony wątroby.
• Probiotyki działające przez oś jelito-skóra.

Czego nie łączyć z lekami: dużych dawek witaminy A, bo bywają hepatotoksyczne (więcej w tekście o witaminie A), preparatów ziołowych o niepewnym profilu bezpieczeństwa oraz tak zwanych wzmacniaczy odporności, jak jeżówka, spirulina czy chlorella, które przy chorobie autoimmunologicznej mogą rozkręcić nieprawidłową reakcję.

Choroby współistniejące i łączenie diet

Łuszczyca rzadko występuje sama, więc plan posiłków dobiera się tak, by wspierał też choroby towarzyszące. Najczęstsze to zapalenie stawów, nadciśnienie, cukrzyca, stłuszczenie wątroby i celiakia.

Łuszczycowe zapalenie stawów (ŁZS) dotyka około 30% chorych. Sprawdza się tu model zbliżony do żywienia przy reumatoidalnym zapaleniu stawów, z ograniczeniem cukru i czerwonego mięsa.

Przy nadciśnieniu pomaga model DASH opisany w tekście o diecie w nadciśnieniu tętniczym, a niektóre leki na ciśnienie bywają opisywane jako wyzwalacze nawrotów, więc powiedz o nich dermatologowi.

Przy współistniejącej cukrzycy i zaburzeniach metabolicznych podstawą jest dieta z niskim indeksem glikemicznym oraz żywienie przy cukrzycy typu 2. Z kolei doświadczenie z innymi chorobami autoimmunologicznymi, jak dieta w Hashimoto czy żywienie przy twardzinie układowej, pokazuje, że wspólnym mianownikiem jest wyciszanie zapalenia, a nie kolejne restrykcje.

💬 Komentarz eksperta – czego nie znajdziesz w innych artykułach Najwięcej dobrego u podopiecznych robi nie kolejna lista zakazów, tylko dwie rzeczy, o których rzadko się pisze. Pierwsza to grejpfrut przy cyklosporynie, bo ludzie pilnują alkoholu, a o owocu nikt ich nie uprzedził. Druga to redukcja wagi traktowana jak część leczenia, a nie jak osobny projekt na potem. Kiedy schodzi waga, schodzi też stan zapalny, i to widać na skórze szybciej niż po niejednej eliminacji modnego składnika.

Leszek Racut, dietetyk kliniczny z 10-letnim doświadczeniem, współzałożyciel Dietetyki #NieNaŻarty.

Co widzimy w pracy z podopiecznymi – łuszczyca

Na starcie współpracy najczęściej trafiają do nas osoby po serii eliminacji na własną rękę: bez glutenu, bez nabiału, bez psiankowatych naraz. Efekt jest taki, że talerz robi się ubogi, a i tak nie wiadomo, co pomaga. Z naszej praktyki wynika, że szybciej działa odwrotna kolejność, czyli najpierw alkohol, sen i waga, a dopiero potem ostrożne testowanie pojedynczych produktów. Najczęstszy punkt, w którym podopieczni się gubią, to mylenie diety z leczeniem. Odżywianie wydłuża spokojniejsze okresy, ale nie zastępuje opieki dermatologa, i to mówimy wprost na pierwszym spotkaniu.

Najczęściej zadawane pytania i odpowiedzi

Jakich produktów unikać przy łuszczycy?

Bezwzględnie odstawia się alkohol, żywność wysokoprzetworzoną, cukier, tłuszcze trans i nadmiar soli. To pierwsza grupa, obowiązująca każdego pacjenta. Gluten, psiankowate i nabiał wyklucza się dopiero po obserwacji.

Czy alkohol jest zakazany?

Tak, alkohol to jeden z najsilniejszych wyzwalaczy nawrotów i nie ma jego bezpiecznej dawki. Przy metotreksacie i acytretynie obowiązuje pełna abstynencja, bo rośnie ryzyko uszkodzenia wątroby.

Czy gluten nasila łuszczycę?

Gluten nasila łuszczycę głównie u osób z celiakią lub nadwrażliwością, a nie u wszystkich chorych. Dlatego najpierw zbadaj przeciwciała anty-tTG w klasie IgA, a dopiero potem rozważ dietę bezglutenową.

Czy grejpfrut jest niebezpieczny?

Grejpfrut jest bezwzględnie zakazany przy leczeniu cyklosporyną, bo podnosi stężenie leku we krwi. Przy innych lekach takiego zakazu nie ma. Podobnie działają pomelo i sok z granatu.

Czy dieta wyleczy łuszczycę?

Nie, odżywianie nie leczy choroby, ale łagodzi objawy i wydłuża remisje. Najlepsze efekty daje dieta śródziemnomorska połączona z leczeniem dermatologicznym.

Czy schudnięcie poprawia stan skóry?

Tak, utrata 5% wagi mierzalnie obniża wskaźnik PASI i poprawia odpowiedź na leki. Dlatego u osób z nadwagą redukcję traktuje się jak część terapii, a nie osobny cel.

Podsumowanie – dieta przy łuszczycy

Alkohol i żywność przetworzona to priorytety do odstawienia u każdego. Gluten, psiankowate i nabiał testuje się pojedynczo, najlepiej z dziennikiem. Redukcja nadwagi działa jak część leczenia, a przy metotreksacie i acytretynie obowiązuje abstynencja, przy cyklosporynie zakaz grejpfruta. Po plan dopasowany do twoich leków sięgnij po dietę online.

Disclaimer medyczny. Treść ma charakter edukacyjny i nie zastępuje porady dermatologa, reumatologa ani dietetyka klinicznego. Choroba wymaga leczenia pod opieką lekarza. Zmiany w diecie przy terapii metotreksatem, acytretyną lub cyklosporyną każdorazowo skonsultuj z lekarzem prowadzącym.

Bibliografia i źródła naukowe

[1] Ford AR, Siegel M, Bagel J, et al. Dietary Recommendations for Adults With Psoriasis or Psoriatic Arthritis From the Medical Board of the National Psoriasis Foundation: A Systematic Review. JAMA Dermatol. 2018;154(8):934-950.

[2] Kanda N, Hoashi T, Saeki H. Nutrition and Psoriasis. Int J Mol Sci. 2020;21(15):5405.

[3] Garbicz J, Całyniuk B, Górski M, et al. Nutritional Therapy in Persons Suffering from Psoriasis. Nutrients. 2021;14(1):119.

[4] Chung M, Bartholomew E, Yeroushalmi S, et al. Dietary Intervention and Supplements in the Management of Psoriasis. Psoriasis (Auckl). 2022;12:151-176.

[5] Phan C, Touvier M, Kesse-Guyot E, et al. Association Between Mediterranean Anti-inflammatory Dietary Profile and Severity of Psoriasis: NutriNet-Sante Cohort. JAMA Dermatol. 2018;154(9):1017-1024.

[6] Mahil SK, McSweeney SM, Kloczko E, et al. Does weight loss reduce the severity and incidence of psoriasis or psoriatic arthritis? A systematic review. Br J Dermatol. 2019;181(5):946-953.