Dieta na płodność mężczyzny – co jeść, żeby poprawić jakość nasienia

Dieta na płodność mężczyzny realnie wpływa na jakość nasienia. W przeglądzie systematycznym i metaanalizie z 2025 roku wyższe stosowanie diety śródziemnomorskiej wiązało się z liczbą plemników wyższą średnio o około 24 mln/ml i ruchliwością całkowitą wyższą o około 8,8 punktu procentowego [1]. Plemnik dojrzewa około 72 dni, więc efekt zmian w jadłospisie widać najwcześniej po 3 miesiącach.

Najważniejsze wnioski – dieta na płodność mężczyzny

• Najlepiej udokumentowany wzorzec żywienia to dieta śródziemnomorska: więcej warzyw, ryb, orzechów i oliwy wiąże się z wyższą liczbą i lepszą ruchliwością plemników [1].
• Plemnik dojrzewa około 72 dni, dlatego pełny efekt zmian ocenia się dopiero po około 3 miesiącach i tyle czasu przed planowanym poczęciem warto zacząć [4].
• Największe badanie z randomizacją, obejmujące ponad 2300 mężczyzn, nie potwierdziło, by cynk, witamina D czy kwas foliowy z tabletki poprawiały nasienie ani odsetek żywych urodzeń (34% wobec 35% w grupie placebo) [3].
• Dolne wartości referencyjne WHO 2021 to m.in. koncentracja 16 mln/ml, ruchliwość całkowita 42%, ruchliwość postępowa 30% i morfologia 4% [4].
• Nadmierna masa ciała obniża testosteron i liczbę plemników, dlatego redukcja nadwagi bywa skuteczniejsza dla nasienia niż jakikolwiek suplement.
• Jeden wynik badania nasienia poza normą nie oznacza niepłodności; badanie powtarza się po około 3 miesiącach zmian w diecie i stylu życia.

Co widzimy w pracy z podopiecznymi – dieta na płodność mężczyzny

W pracy z podopiecznymi, którzy przygotowują się do starań o dziecko, regularnie widzimy ten sam obraz: mężczyzna przychodzi z torbą suplementów na płodność, a jednocześnie ma kilkanaście kilogramów nadwagi i alkohol kilka razy w tygodniu. Najczęstszy błąd na starcie współpracy to stawianie na tabletki zamiast na talerz i masę ciała. Co działa najlepiej według naszej praktyki: uporządkowanie jadłospisu w modelu śródziemnomorskim, spokojna redukcja nadwagi i ograniczenie używek. Najtrudniejszy do przyjęcia jest czas: efekt widać w badaniu dopiero po około 3 miesiącach, więc panowie często odpuszczają w trzecim tygodniu. Ci, którzy wytrzymują pełne 90 dni, zwykle widzą różnicę w powtórnym seminogramie.

Spis treści

• Najważniejsze wnioski – dieta na płodność mężczyzny
• Co widzimy w pracy z podopiecznymi – dieta na płodność mężczyzny
• Czy dieta realnie wpływa na płodność mężczyzny?
• Jak jakość nasienia zależy od tego, co jesz – w skrócie
• Co jeść na płodność mężczyzny? Model żywienia, nie lista cudów
• Składniki, które naprawdę mają znaczenie dla plemników
• Czego unikać – co obniża jakość nasienia
• Masa ciała a płodność mężczyzny
• Suplementy na płodność – czy warto? Uczciwa odpowiedź
• Wynik badania nasienia poza normą – co jeść
• Protokół DNŻ – 90 dni diety na płodność mężczyzny
• Jadłospis na płodność mężczyzny – przykładowy dzień
• Najczęstsze błędy w diecie na płodność mężczyzny
• Podsumowanie – dieta na płodność mężczyzny
• Najczęściej zadawane pytania i odpowiedzi
• Bibliografia i źródła naukowe

Czy dieta realnie wpływa na płodność mężczyzny?

Tak. Przegląd systematyczny i metaanaliza z 2025 roku pokazały, że wyższe stosowanie diety śródziemnomorskiej wiąże się z liczbą plemników wyższą średnio o około 24 mln/ml, ruchliwością całkowitą wyższą o około 8,8 punktu procentowego i lepszą morfologią [1].

Męski czynnik odpowiada za około połowę przypadków obniżonej płodności par, a sposób żywienia jest jednym z niewielu elementów, na które faktycznie masz wpływ. Wieku ani genetyki nie zmienisz, ale skład talerza, masę ciała i używki już tak. Warto od razu ustawić proporcje: mówimy o całym wzorcu żywienia utrzymanym przez tygodnie, nie o jednym posiłku ani cudownym produkcie. Szeroki obraz tematu, obejmujący także parę, znajdziesz w naszym artykule o tym, jak dieta na płodność wspiera szanse na dziecko. Dieta nie zastąpi leczenia medycznych przyczyn niepłodności, ale jest realnym, modyfikowalnym czynnikiem, który w badaniach przekłada się na konkretne parametry nasienia.

Jak jakość nasienia zależy od tego, co jesz – w skrócie

Plemnik dojrzewa około 72 dni. To oznacza, że efekt zmian w diecie widać najwcześniej po około 3 miesiącach i tyle czasu przed planowanym poczęciem warto zacząć [4].

Cały cykl powstawania plemnika, czyli spermatogeneza, trwa niecałe trzy miesiące. Dlatego jednorazowy zdrowy obiad niczego nie zmieni, a dieta oceniana po dwóch tygodniach nie ma prawa dać widocznego wyniku. Dwa mechanizmy mają tu największe znaczenie. Pierwszy to ochrona antyoksydacyjna: błony plemników są wrażliwe na stres oksydacyjny i wolne rodniki, a warzywa, owoce i tłuszcze roślinne dostarczają związków, które tę wrażliwość ograniczają. Drugi to wsparcie gospodarki hormonalnej, w tym utrzymanie prawidłowej masy ciała i poziomu testosteronu. Okno 90 dni to nie hasło marketingowe, tylko prosta konsekwencja tego, ile trwa produkcja nowych plemników.

Co jeść na płodność mężczyzny? Model żywienia, nie lista cudów

Najlepiej udokumentowany jest model śródziemnomorski: warzywa i owoce od 400 g dziennie, ryby dwa razy w tygodniu, do tego strączki, orzechy, pełne ziarno i oliwa. To on jako całość wiąże się z lepszymi parametrami nasienia, a nie pojedynczy superprodukt [2].

Kontrast jest wyraźny, gdy zestawi się dwa wzorce. Dieta zachodnia, oparta na czerwonym i przetworzonym mięsie, fast foodzie, słodyczach i tłuszczach trans, wypada w badaniach gorzej. W drugą stronę działa dieta śródziemnomorska: dużo warzyw i owoców dostarcza antyoksydantów, ryby dają kwasy omega-3, orzechy i oliwa dokładają zdrowych tłuszczów, a pełne ziarno i strączki podnoszą podaż błonnika. Warto oprzeć jadłospis na diecie bogatoresztkowej z warzywami w każdym posiłku, bo to naturalny nośnik ochrony antyoksydacyjnej dla plemników.

Dieta śródziemnomorska czy zachodnia – co mówią badania?

Przewagę ma wzorzec śródziemnomorski, a nie żadna osobna dieta płodności [2].

Kiedy pojawia się pytanie o dietę roślinną, dane są mniej jednoznaczne. Metaanaliza z 2024 roku nad wpływem diety wegetariańskiej na jakość nasienia i poziom hormonów płciowych nie wykazała jej wyraźnej przewagi ani wyraźnej szkody w porównaniu z dietą z produktami zwierzęcymi [6]. Wniosek praktyczny jest prosty: nie trzeba przechodzić na weganizm ani codziennie jeść owoców morza. Liczy się całość wzorca, a nie etykieta diety.

Składniki, które naprawdę mają znaczenie dla plemników

Największe znaczenie mają cynk i selen, kwasy omega-3, foliany oraz antyoksydanty: witaminy C i E i likopen. Dwie orzechy brazylijskie dziennie pokrywają selen, a priorytet to dostarczać te składniki z jedzenia, nie z tabletki.

Każdy z tych składników ma konkretne źródła na talerzu. Cynk znajdziesz w pestkach dyni, owocach morza, mięsie i jajach. Selen pokryjesz dwiema orzechami brazylijskimi dziennie. Kwasy omega-3 dają tłuste ryby morskie i siemię lniane, a dobrym, tanim źródłem są też śledzie. Likopen pochodzi z pomidorów, a witaminy C i E oraz foliany z warzyw i owoców. Kolejność ma znaczenie: najpierw budujesz codzienny jadłospis wokół tych produktów, a suplement rozważasz dopiero przy potwierdzonym niedoborze.

Cynk i selen – dlaczego są ważne dla dojrzewania plemników

Cynk i selen biorą udział w dojrzewaniu plemników i ochronie ich przed uszkodzeniem oksydacyjnym.

Cynk wspiera produkcję plemników i gospodarkę testosteronem, a jego realnym źródłem w diecie są pestki dyni, owoce morza, mięso i nasiona roślin strączkowych. Selen wchodzi w skład enzymów antyoksydacyjnych chroniących błony plemników; dwie orzechy brazylijskie dziennie zwykle w zupełności pokrywają zapotrzebowanie. Więcej o roślinnych źródłach tego pierwiastka i ryzyku niedoboru piszemy w tekście o selenie. Zasada jest ta sama dla obu: więcej nie znaczy lepiej, nadmiar bywa szkodliwy.

Omega-3, foliany i antyoksydanty – po co plemnikowi ochrona

Kwasy omega-3 wbudowują się w błony plemników i wiążą się z ich lepszą ruchliwością, dlatego tłusta ryba morska dwa razy w tygodniu to sensowny cel. Foliany, czyli naturalna forma witaminy B9, wspierają prawidłowe podziały komórkowe; ich źródła i normy opisujemy w artykule o kwasie foliowym. Antyoksydanty ograniczają stres oksydacyjny, który uszkadza DNA plemników; szczególnie liczy się tu witamina C z warzyw i owoców oraz witamina E z olejów roślinnych i orzechów. Warzywa i owoce w ilości co najmniej 400 g dziennie to najprostszy sposób, żeby tę ochronę zapewnić bez suplementów.

Czego unikać – co obniża jakość nasienia

Najsilniej szkodzą nadmiar tłuszczów trans i cukru, żywność wysoko przetworzona, nadmiar alkoholu i palenie. Do tego dochodzą czynniki okołodietetyczne: przegrzewanie jąder i siedzący tryb życia.

Tłuszcze trans z fast foodu i wyrobów cukierniczych wiążą się z gorszymi parametrami nasienia, a dieta oparta na produktach wysoko przetworzonych działa przeciwnie do modelu śródziemnomorskiego. Alkohol obniża poziom testosteronu i pogarsza jakość nasienia, a przy regularnym piciu efekt się kumuluje; jak długo organizm faktycznie wraca do formy, pokazuje czas trzeźwienia po alkoholu. Palenie papierosów to kolejny udokumentowany czynnik obniżający płodność. Poza talerzem znaczenie ma temperatura: laptop trzymany na kolanach, częsta sauna i ciasna bielizna przegrzewają jądra, co nie sprzyja produkcji plemników. Warto też pamiętać, że styl życia obejmuje sferę intymną, o czym piszemy w kontekście libido u kobiet i mężczyzn. Jeśli zależy ci na ograniczeniu metali ciężkich i pozostałości pestycydów, rozsądnym dodatkiem bywa wybór żywności ekologicznej, choć to uzupełnienie, a nie fundament diety na płodność.

Masa ciała a płodność mężczyzny

Nadmierna masa ciała wiąże się z niższą liczbą plemników i niższym testosteronem, bo tkanka tłuszczowa nasila przemianę testosteronu w estrogeny. Redukcja nadwagi to jeden z najskuteczniejszych sposobów na poprawę parametrów nasienia.

Mechanizm jest hormonalny. W nadmiarze tkanki tłuszczowej rośnie aktywność enzymu, który zamienia testosteron w estrogeny, przez co spada poziom testosteronu i pogarsza się produkcja plemników. Nie chodzi o skrajną dietę ani głodówkę, lecz o umiarkowaną, spokojną redukcję, którą łatwiej utrzymać przez pełne 90 dni. Praktyczne wskazówki, jak wspierać gospodarkę hormonalną żywieniem, zebraliśmy w tekście o tym, jak naturalnie zwiększyć poziom testosteronu. Szczególnie problematyczna jest otyłość brzuszna, która często idzie w parze z insulinoopornością; poprawa jednego zwykle ciągnie za sobą drugie.

💬 Komentarz dietetyka – dieta na płodność mężczyzny W pracy z podopiecznymi regularnie spotykam mężczyzn, którzy przychodzą z torbą suplementów na płodność, a jednocześnie mają kilkanaście kilogramów nadwagi i alkohol kilka razy w tygodniu. Kiedy uporządkujemy te dwie rzeczy, czyli masę ciała i używki, parametry nasienia w powtórnym badaniu zwykle ruszają w dobrą stronę mocniej niż po jakiejkolwiek tabletce. Mechanizm jest prosty: nadwaga obniża testosteron, a alkohol dokłada się do tego samego problemu. Kolejność ma znaczenie: najpierw talerz i styl życia, dopiero potem ewentualny celowany suplement. Leszek Racut, dietetyk kliniczny z 10-letnim doświadczeniem, współzałożyciel Dietetyki #NieNaŻarty.

Suplementy na płodność – czy warto? Uczciwa odpowiedź

Największe badanie z randomizacją, obejmujące ponad 2300 mężczyzn, pokazało, że suplementacja cynkiem i kwasem foliowym nie poprawiła ani jakości nasienia, ani odsetka żywych urodzeń (34% wobec 35% w grupie placebo) [3]. Wytyczne EAU nie zalecają rutynowej antyoksydacji w niepłodności idiopatycznej [5].

To zderza się z marketingiem, bo prawie każda apteczna półka obiecuje panom cynk, foliany i zestaw antyoksydantów w jednej kapsułce. Dane tego nie potwierdzają: profilaktyczne branie suplementów na wszelki wypadek nie przekłada się na lepsze wyniki. Suplement ma sens wtedy, gdy jest potwierdzony niedobór, na przykład niski poziom witaminy D3, który wtedy warto wyrównać. Jeśli mimo to chcesz zorientować się, co realnie przydaje się mężczyźnie, a co jest tylko chwytem marketingowym, zajrzyj do naszego przeglądu na temat tego, jaki zestaw witamin dla mężczyzn ma uzasadnienie. Zasada nadrzędna pozostaje ta sama: jedzenie przed tabletką.

Wynik badania nasienia poza normą – co jeść

Według norm WHO 2021 dolne wartości referencyjne to m.in. koncentracja 16 mln/ml, ruchliwość całkowita 42%, ruchliwość postępowa 30% i morfologia 4% [4]. Wynik poniżej to sygnał do zmian stylu życia i powtórzenia badania po około 3 miesiącach, a nie wyrok.

Wynik poza normą ma zwykle jedną z trzech nazw. Oligozoospermia to zbyt mała liczba plemników, astenozoospermia to słaba ruchliwość, a teratozoospermia to nieprawidłowa budowa. Jeden wynik nie diagnozuje niepłodności, bo parametry nasienia potrafią się wahać, a plemniki i tak odnawiają się przez około 3 miesiące. Poniższa tabela pokazuje, na czym skupić talerz przy konkretnym parametrze poza normą.

Parametr (norma WHO 2021, dolna wartość)	Poniżej normy oznacza	Priorytet na talerzu
Koncentracja plemników – 16 mln/ml	Oligozoospermia (za mało plemników)	Redukcja nadwagi, model śródziemnomorski, cynk (pestki dyni, owoce morza)
Ruchliwość całkowita – 42%	Astenozoospermia (słaby ruch plemników)	Omega-3 (ryby morskie, siemię lniane), selen (dwie orzechy brazylijskie dziennie)
Ruchliwość postępowa – 30%	Za mało plemników płynących do przodu	Antyoksydanty: warzywa i owoce co najmniej 400 g dziennie, witamina C i E
Morfologia (formy prawidłowe) – 4%	Teratozoospermia (nieprawidłowa budowa)	Ograniczenie tłuszczów trans i przetworzonych, więcej warzyw i oliwy
Objętość 1,4 ml / żywotność 54%	Niska objętość lub żywotność	Nawodnienie, ograniczenie alkoholu, ogólna jakość diety

Wartości WHO 2021 to 5. percentyl mężczyzn płodnych, a nie linia oddzielająca zdrowego od chorego. Jeden wynik poniżej normy nie oznacza niepłodności. Ponieważ plemnik dojrzewa około 72 dni, badanie powtarza się po około 3 miesiącach konsekwentnych zmian [4].

Kiedy zrobić badanie nasienia i jak się przygotować

Do badania nasienia przygotowuje się przez zachowanie abstynencji seksualnej trwającej od 2 do 7 dni. Krótsza lub dłuższa przerwa może zaburzyć wynik.

Poza zachowaniem odpowiedniego okna abstynencji przed badaniem warto unikać gorączki, przegrzewania i większych ilości alkoholu, bo wszystkie te czynniki wpływają na chwilowy obraz nasienia. Jeśli wynik wychodzi poza normę mimo zmian w diecie po 90 dniach, kolejnym krokiem jest konsultacja androloga lub urologa, bo dieta wspiera płodność, ale nie zastępuje diagnostyki przyczyn.

Masz wynik seminogramu poza normą? To punkt startu, a nie wyrok. Plemniki odnawiają się przez około 3 miesiące, więc tyle czasu ma dieta, żeby zadziałać. W ramach współpracy dieta online dietetyk kliniczny ułoży jadłospis pod Twoje parametry nasienia, masę ciała i choroby współistniejące, i poprowadzi Cię przez pełne 90 dni. Sprawdź, jak wygląda współpraca.

Protokół DNŻ – 90 dni diety na płodność mężczyzny

Ponieważ plemnik dojrzewa około 72 dni, sensowny plan to 3 miesiące konsekwentnych zmian. Poniżej rozpisujemy je w pięciu krokach, od fundamentu talerza po powtórzenie badania.

Krok 1. Dni 1–7 – fundament talerza. Przejdź na model śródziemnomorski: warzywa i owoce co najmniej 400 g dziennie, ryby dwa razy w tygodniu, oliwa jako główny tłuszcz dodany.

Krok 2. Dni 8–30 – nośniki składników. Codziennie dwie orzechy brazylijskie (selen), pestki dyni lub owoce morza (cynk) i tłusta ryba morska albo siemię lniane (omega-3).

Krok 3. Dni 1–90 – odjęcie obciążeń. Alkohol najwyżej okazjonalnie, minimum fast foodu i tłuszczów trans, kontrola przegrzewania jąder (mniej sauny, laptop poza kolanami, luźniejsza bielizna).

Krok 4. Dni 1–90 – masa ciała. Jeśli masz nadwagę, postaw na umiarkowaną, spokojną redukcję zamiast głodówki. To zwykle najskuteczniejsza pojedyncza zmiana dla testosteronu i liczby plemników.

Krok 5. Dzień około 90 – kontrola. Powtórz badanie nasienia. Jeśli parametry dalej są poza normą, umów konsultację androloga lub urologa, bo dieta nie zastępuje diagnostyki przyczyn.

Jadłospis na płodność mężczyzny – przykładowy dzień

Dzień oparty na modelu śródziemnomorskim dostarcza cynku, selenu, kwasów omega-3 i antyoksydantów bez suplementów. Poniżej konkretne posiłki.

Śniadanie: owsianka na mleku roślinnym z pestkami dyni (cynk), orzechami włoskimi (omega-3), borówkami i kiwi (witamina C).

II śniadanie: dwie orzechy brazylijskie (dzienna porcja selenu), jogurt naturalny i garść pomidorków koktajlowych (likopen).

Obiad: łosoś ze szparagami i kaszą gryczaną, do tego sałatka z oliwą z oliwek (omega-3 i tłuszcze jednonienasycone).

Podwieczorek: hummus z ciecierzycy (cynk i foliany) z warzywami: papryką i marchewką.

Kolacja: szakszuka z ciecierzycą i jajkami (białko, foliany, likopen z pomidorów), pieczywo pełnoziarniste.

Cały dzień pokrywa najważniejsze składniki bez ani jednej tabletki. To najprostsza ilustracja tezy tego artykułu: talerz przed suplementem.

Najczęstsze błędy w diecie na płodność mężczyzny

Najczęstszy błąd to stawianie na suplementy zamiast na talerz i oczekiwanie efektu w dwa tygodnie zamiast w trzy miesiące. Poniżej pełna lista.

• Stawianie na suplementy zamiast na dietę, mimo że największe badanie z randomizacją nie potwierdziło skuteczności cynku i folianów.
• Oczekiwanie efektu po dwóch tygodniach, podczas gdy plemnik dojrzewa około 72 dni i ocena ma sens dopiero po 3 miesiącach.
• Liczenie na jedną zmianę, na przykład same orzechy brazylijskie, zamiast poprawy całego wzorca żywienia.
• Ignorowanie masy ciała, choć nadwaga obniża testosteron i liczbę plemników.
• Traktowanie regularnego alkoholu jako nieszkodliwego, mimo że obniża testosteron i jakość nasienia.
• Utrzymywanie fast foodu i tłuszczów trans z myślą, że i tak biorę witaminy.
• Pomijanie przegrzewania jąder w rozmowie o diecie: laptop na kolanach, sauna, ciasna bielizna.
• Odstawienie badania nasienia po jednym słabym wyniku, choć jeden wynik nie diagnozuje i trzeba go powtórzyć.
• Sięganie po mega-dawki antyoksydantów na wszelki wypadek, które w nadmiarze mogą działać prooksydacyjnie.

💬 Komentarz dietetyka – dieta na płodność mężczyzny Najczęstszy mit, który prostuję u podopiecznych, to przekonanie, że efekt powinien być widoczny w dwa czy trzy tygodnie. Tego nie znajdziesz w większości artykułów o męskiej płodności: plemnik dojrzewa około 72 dni, więc powtórne badanie nasienia ma sens dopiero po mniej więcej trzech miesiącach konsekwentnych zmian. Panowie, którzy odpuszczają w trzecim tygodniu, nie dają diecie w ogóle szansy zadziałać. Ci, którzy wytrzymują pełne 90 dni, zwykle widzą różnicę w kolejnym seminogramie. Cierpliwość jest tu częścią postępowania, a nie dodatkiem. Leszek Racut, dietetyk kliniczny z 10-letnim doświadczeniem, współzałożyciel Dietetyki #NieNaŻarty.

Podsumowanie – dieta na płodność mężczyzny

Dieta na płodność mężczyzny działa, ale nie jak tabletka, tylko jak wzorzec żywienia utrzymany przez co najmniej 3 miesiące, bo tyle trwa dojrzewanie plemników. Najmocniejsze dowody ma model śródziemnomorski: więcej warzyw, ryb, orzechów i oliwy, mniej fast foodu, tłuszczów trans i alkoholu. Zanim sięgniesz po suplementy, uporządkuj talerz i masę ciała, bo największe badanie nie potwierdziło, by cynk i foliany z tabletki poprawiały nasienie. Jeśli masz wynik badania poza normą, potraktuj go jako punkt startu i powtórz badanie po 90 dniach zmian.

Najczęściej zadawane pytania i odpowiedzi

Co jeść na płodność mężczyzn?

Postaw na model śródziemnomorski: warzywa i owoce, ryby morskie, orzechy, oliwę, pełne ziarno i strączki. To źródła cynku, selenu, kwasów omega-3 i antyoksydantów, które w badaniach wiążą się z wyższą liczbą i lepszą ruchliwością plemników.

Co niszczy płodność u mężczyzn?

Najsilniej szkodzą nadmiar tłuszczów trans i cukru, żywność wysoko przetworzona, nadmiar alkoholu i palenie. Do tego dochodzi nadwaga oraz przegrzewanie jąder, na przykład przez saunę, ciasną bieliznę czy laptop trzymany na kolanach.

Jak szybko dieta poprawia jakość nasienia?

Najwcześniej po około 3 miesiącach. Plemnik dojrzewa około 72 dni, więc powtórne badanie nasienia ma sens dopiero po tym czasie konsekwentnych zmian, a nie po dwóch tygodniach.

Czy suplementy zastąpią dietę?

Nie. Największe badanie z randomizacją nie wykazało, by cynk i kwas foliowy z tabletki poprawiały nasienie ani odsetek żywych urodzeń. Suplement ma sens przy potwierdzonym niedoborze, a nie profilaktycznie zamiast dobrego jadłospisu.

Co powinien jeść mężczyzna, aby zwiększyć szansę na dziecko?

Przez co najmniej 90 dni przed planowanym poczęciem warto trzymać się modelu śródziemnomorskiego, zadbać o prawidłową masę ciała i ograniczyć alkohol. To połączenie w badaniach najmocniej wiąże się z lepszymi parametrami nasienia.

Bibliografia i źródła naukowe

[1] Agarwal R., Salas-Huetos A. i wsp., Mediterranean Diet, Semen Quality, and MAR Outcomes in the Male Population: A Systematic Review and Meta-Analysis, Advances in Nutrition, 2025.

[2] Piera-Jordan C.Á. i wsp., Influence of the Mediterranean diet on seminal quality: a systematic review, Frontiers in Nutrition, 2024.

[3] Schisterman E.F. i wsp. (badanie FAZST), Effect of Folic Acid and Zinc Supplementation in Men on Semen Quality and Live Birth Among Couples Undergoing Infertility Treatment, JAMA, 2020.

[4] World Health Organization, WHO laboratory manual for the examination and processing of human semen, 6th edition, 2021.

[5] European Association of Urology (EAU), Guidelines on Sexual and Reproductive Health / Male Infertility, 2024.

[6] Samimisedeh P. i wsp., The impact of vegetarian diet on sperm quality, sex hormone levels and fertility: a systematic review and meta-analysis, Journal of Human Nutrition and Dietetics, 2024.