Dodatki do żywności – co oznacza symbol E i które dodatki warto ograniczać? Przewodnik po konserwantach, barwnikach, emulgatorach i słodzikach

Dodatki do żywności to substancje z symbolem E, które Unia Europejska dopuściła po ocenie bezpieczeństwa. Większość ma dawkę ADI, czyli ilość, którą można jeść codziennie przez całe życie bez szkody dla zdrowia. Wiele z nich, jak witamina C (E300) czy guma ksantanowa (E415), nie budzi zastrzeżeń. Ograniczać warto głównie azotyny z wędlin, siarczyny przy astmie i produkty, w których dodatków jest najwięcej.

Najważniejsze wnioski – dodatki do żywności

• Symbol E oznacza, że dodatek przeszedł ocenę i jest dopuszczony w UE, dlatego sam numer w składzie nie jest sygnałem zagrożenia [1].
• Dawka ADI aspartamu wynosi 40 mg na kg masy ciała, więc według WHO dorosły ważący 70 kg musiałby wypijać od 9 do 14 puszek napoju zero dziennie, żeby ją przekroczyć, dlatego pojedynczy napój zero nie jest powodem do niepokoju [14].
• Dwutlenek tytanu (E171) od 2022 roku nie jest dopuszczony w żywności w UE, bo EFSA nie mogła wykluczyć, że jego cząstki uszkadzają DNA, więc w produktach kupionych w UE nie musisz go już szukać w składzie [2][18].
• Siarczyny (E220–E228) powyżej 10 mg na kg albo litr muszą być wyróżnione w składzie jak alergen, bo wywołują reakcje u osób wrażliwych, zwłaszcza z astmą [15][19].
• Francuskie badania NutriNet-Santé z lat 2023–2026 wiążą wyższe spożycie części emulgatorów i konserwantów z chorobami serca, cukrzycą typu 2 i nowotworami. To obserwacje, więc więcej da ograniczenie żywności wysoko przetworzonej niż polowanie na pojedyncze E [8][9][10][11].

Co widzimy w pracy z podopiecznymi – dodatki do żywności

W pracy z podopiecznymi często wracają te same pytania o słodzik w odżywce białkowej i barwnik w jogurcie. Osoby na starcie współpracy skreślają takie produkty za sam symbol E w składzie. Dużo rzadziej patrzą na to, jak często jedzą produkty mocno przetworzone, do których dodatki trafiają najczęściej. Słodzik w napoju albo barwnik w jogurcie, zjadane w rozsądnej ilości w zbilansowanej diecie, nie są powodem do obaw. Inaczej bywa z poliolami, zwłaszcza z ksylitolem. Część osób po pierwszej większej porcji ma wzdęcia i luźniejsze stolce, więc lepiej zaczynać od małej ilości i sprawdzić, jak reagują jelita.

Spis treści

• Najważniejsze wnioski – dodatki do żywności
• Co widzimy w pracy z podopiecznymi – dodatki do żywności
• Co to są dodatki do żywności i co oznacza litera E?
• Czy dodatki do żywności są szkodliwe i jaki mają wpływ na zdrowie? Jak EFSA liczy bezpieczną dawkę ADI
• Rodzaje dodatków do żywności – barwniki, konserwanty, przeciwutleniacze i grupy od E100 do E1500
• Zagęstniki i gumy – guma ksantanowa, guma arabska, guma guar, agar i karagen
• Konserwanty w żywności – benzoesan sodu, kwas benzoesowy i sorbiniany
• Dwutlenek siarki i pirosiarczyn sodu – siarczyny w winie i suszonych owocach
• Azotyny i azotany w wędlinach (E249–E252) – ile ich jeść
• Barwniki w żywności – dwutlenek tytanu, koszenila, naturalne barwniki i sześć barwników z ostrzeżeniem dla dzieci
• Emulgatory w żywności – lecytyna, E471 i wpływ na jelita
• Słodziki jako dodatki do żywności – aspartam, sukraloza, stewia i poliole (E950–E968)
• Glutaminian sodu i wzmacniacze smaku (E620–E625)
• „Naturalne dodatki do żywności” i „bez E” – czy to lepszy wybór?
• Kto powinien uważać na dodatki do żywności?
• Jak czytać symbole E na etykiecie – Sito E w 4 krokach
• Dodatki do żywności w tabeli – co robią w produktach spożywczych i jak je ocenić
• Najczęstsze błędy – dodatki do żywności
• Werdykt dietetyka DNŻ – dodatki do żywności
• Podsumowanie – dodatki do żywności
• Najczęściej zadawane pytania i odpowiedzi
• Bibliografia i źródła naukowe

Co to są dodatki do żywności i co oznacza litera E?

Dodatki do żywności to substancje, których nie je się jako osobnego produktu. Dodaje się je, żeby jedzenie dłużej było bezpieczne, miało kolor, konsystencję albo smak. Litera E z numerem oznacza, że dodatek jest dopuszczony w Unii Europejskiej na podstawie rozporządzenia 1333/2008 [1].

Zwykłe składniki żywności je się dla wartości odżywczych, a dodatki trafiają do produktu po to, żeby coś w nim zrobić, na przykład zakonserwować go albo zagęścić. Producent może użyć dodatku tylko przy trzech warunkach. Dodatek musi być bezpieczny w proponowanej ilości, musi mieć uzasadnienie technologiczne i nie może wprowadzać konsumenta w błąd [1]. Producent nie może więc dosypać barwnika do soku po to, żeby udawał bardziej owocowy, niż jest.

Substancje dodawane do produktów spożywczych muszą być wymienione w składzie. Na etykiecie stoją z nazwą funkcji, na przykład „konserwant” albo „emulgator”, a po niej z numerem E albo pełną nazwą. Oba zapisy są równoważne, dlatego „kwas askorbinowy” i „E300” w dwóch różnych jogurtach to ten sam składnik [15].

Wiele numerów kryje zwykłe substancje, które znasz z kuchni i z biologii. E300 to kwas askorbinowy, czyli witamina C. E330 to kwas cytrynowy, E322 to lecytyny z soi albo słonecznika, a E500 to soda oczyszczona. Skojarzenie „E znaczy chemia” rozpada się, gdy przeczytasz nazwy obok numerów.

Aromaty nie mają numerów E. Podlegają osobnemu rozporządzeniu UE i osobnej ocenie bezpieczeństwa, więc w składzie zobaczysz je jako „aromat” albo „aromat naturalny” [25].

Czy dodatki do żywności są szkodliwe i jaki mają wpływ na zdrowie? Jak EFSA liczy bezpieczną dawkę ADI

ADI to ilość dodatku w miligramach na kilogram masy ciała, którą można jeść codziennie przez całe życie bez szkody dla zdrowia. Europejski Urząd ds. Bezpieczeństwa Żywności (EFSA) wyznacza ją z dużym zapasem i co kilka lat ocenia dodatki od nowa. Gdy pojawią się nowe dane, dodatek może stracić dopuszczenie, jak w 2021 roku dwutlenek tytanu [2].

Sama liczba „40 mg na kg” niewiele mówi przy półce sklepowej. Dlatego przeliczyliśmy ADI trzech dodatków, które budzą najwięcej pytań, na dzienną ilość dla osoby ważącej 60 i 80 kg.

dodatek	ADI	60 kg	80 kg	co to oznacza w praktyce
aspartam (E951)	40 mg/kg [14]	2400 mg	3200 mg	przy 70 kg to od 9 do 14 puszek napoju zero dziennie, zależnie od tego, czy puszka ma 200 czy 300 mg aspartamu [14]
erytrytol (E968)	0,5 g/kg [3]	30 g	40 g	około 6–8 łyżeczek słodzika w proszku, zjadanych w ciągu dnia
glutaminiany (E620–E625)	30 mg/kg, w przeliczeniu na kwas glutaminowy [5]	1,8 g	2,4 g	ilość, którą łatwiej przekroczyć przy codziennych zupkach instant i chipsach niż przy domowym obiedzie

Przeliczenie łyżeczek przy erytrytolu zakłada około 5 g na łyżeczkę. Przy aspartamie zapas jest duży, a przy erytrytolu i glutaminianach wyraźnie mniejszy, bo kilka łyżeczek słodzika albo dwie zupki instant to już spora część dziennej dawki. EFSA w ocenie erytrytolu z 2023 roku zwróciła uwagę, że u osób jedzących dużo produktów z tym słodzikiem szacowane spożycie wychodziło powyżej ADI [3].

Ponowna ocena nie zawsze kończy się wnioskiem „wszystko w porządku”. Przy siarczynach EFSA w 2022 roku wycofała tymczasową dawkę ADI, bo dane były niewystarczające, i uznała, że u osób jedzących najwięcej produktów z siarczynami margines bezpieczeństwa jest za mały [4]. Ten przykład pokazuje, że system ocen działa w obie strony.

Dodatki do żywności, w tym słodziki, to grupa dobrze przebadana. Kłopot zaczyna się wtedy, gdy trafiają do produktów mocno przetworzonych, które jemy codziennie i w dużych ilościach. O tym, jak rozpoznać taką żywność po składzie i po stopniu obróbki, piszemy szerzej w tekście o tym, czym jest żywność wysoko przetworzona.

Komentarz dietetyka – dodatki do żywności a ADI

W pracy z podopiecznymi regularnie spotykam osoby, które odstawiają jogurt z barwnikiem albo odżywkę ze słodzikiem, a jednocześnie jedzą wędlinę do każdej kanapki i słodycze kilka razy w tygodniu. Dawka ADI zostawia przy pojedynczym jogurcie ogromny zapas, więc ten jogurt nie zmieni niczego w ich zdrowiu. Zmienia natomiast częstotliwość, z jaką sięgają po produkty mocno przetworzone. Dlatego radzę zacząć od tego, co jest na talerzu codziennie, a pojedyncze numery w składzie zostawić na później.

Leszek Racut, dietetyk kliniczny z 10-letnim doświadczeniem, współzałożyciel Dietetyki #NieNaŻarty.

Rodzaje dodatków do żywności – barwniki, konserwanty, przeciwutleniacze i grupy od E100 do E1500

Dodatki dzieli się według funkcji, a numer E zdradza grupę. Barwniki to E100–E199, konserwanty E200–E299, przeciwutleniacze i regulatory kwasowości E300–E399, a zagęstniki, stabilizatory i emulgatory E400–E499. Substancje słodzące mają numery E950–E968.

Najczęściej stosowane substancje dodatkowe to konserwanty, przeciwutleniacze i zagęstniki, bo wydłużają trwałość i poprawiają konsystencję. Kilka rodzajów dodatków do żywności spotkasz w składzie rzadziej, ale też mają swoje przedziały:

• E500–E599 to regulatory kwasowości i substancje przeciwzbrylające, na przykład E500, czyli soda oczyszczona.
• E600–E699 to wzmacniacze smaku, w tym glutaminiany E620–E625.
• E900–E999 to substancje glazurujące, gazy do pakowania i słodziki. E920, czyli L-cysteina, ułatwia wyrabianie ciasta w przemysłowym pieczywie.
• E1400–E1452 to skrobie modyfikowane, które zagęszczają sosy, desery i zupy instant.

Numer mówi o funkcji dodatku w produkcie. Przedział nie dzieli dodatków na naturalne lub syntetyczne ani na bezpieczne i szkodliwe. W przedziale barwników są zarówno antocyjany z owoców, jak i syntetyczne barwniki, a wśród przeciwutleniaczy witamina C stoi obok związków otrzymywanych w laboratorium.

Zagęstniki i gumy – guma ksantanowa, guma arabska, guma guar, agar i karagen

Większość zagęstników to rozpuszczalny błonnik z roślin, wodorostów albo z fermentacji bakteryjnej. W ilościach z jedzenia zdrowym osobom nie szkodzą, a przy wrażliwych jelitach większa porcja może wzdymać, tak samo jak inne źródła błonnika. Francuskie badanie NutriNet-Santé z 2024 roku powiązało jednak gumy i karageny z nieco częstszą cukrzycą typu 2, co na razie jest obserwacją [9].

Zagęstniki i substancje stabilizujące odpowiadają za to, że sos się nie rozwarstwia, a jogurt jest gęsty. Pomagają utrzymać tekstury produktów przez cały okres przydatności. Bez nich jogurt pitny po kilku dniach rozdzieliłby się na warstwę wody i gęstą masę na dnie butelki.

Guma ksantanowa (E415) – czy jest szkodliwa?

Guma ksantanowa powstaje, gdy bakterie fermentują cukier, a z gotowej masy oczyszcza się składnik, który zagęszcza płyny. Spotkasz ją w sosach, dressingach, napojach roślinnych i pieczywie bezglutenowym, gdzie zastępuje część właściwości glutenu. W ilościach używanych w żywności działa jak rozpuszczalny błonnik. W analizie emulgatorów z 2024 roku wyższe spożycie gumy ksantanowej wiązało się z nieco częstszą cukrzycą typu 2 [9]. To jedno badanie obserwacyjne, które nie dowodzi przyczyny, więc nie ma powodu wyrzucać sosu z E415. Jeśli porównujesz napoje roślinne z dobrym składem, krótsza lista zagęstników to rozsądne kryterium wyboru.

Guma arabska (E414) – co to jest i czy jest zdrowa?

Guma arabska to zaschnięta żywica akacji. W napojach i cukierkach łączy składniki i nie pozwala im się rozwarstwić, więc pracuje jako emulgator i zagęstnik jednocześnie. W jelitach zachowuje się jak rozpuszczalny błonnik, który fermentują bakterie. Przy większej porcji może to dawać gazy. W tym samym badaniu z 2024 roku guma arabska znalazła się wśród dodatków powiązanych z cukrzycą typu 2 [9].

Guma guar (E412) – szkodliwość i działanie

Nasiona guar, rośliny strączkowej, po zmieleniu dają gumę guar, która zagęszcza lody, desery i sosy. W żywności jest jej niewiele, dużo mniej niż w preparatach błonnikowych, w których guma guar pomaga przy zaparciach i cholesterolu. Różnicę między takimi preparatami opisaliśmy w tekście o tym, jak wybrać między inuliną a gumą guar jako błonnikiem. Obok guar w podobnych produktach stoi zwykle mączka chleba świętojańskiego (E 410), czyli zmielone nasiona drzewa karobowego. Przy IBS obie warto obserwować, bo fermentujący błonnik u części osób nasila wzdęcia.

Agar, pektyny i celuloza (E406, E440, E460) – co to jest

Agar pozyskuje się z krasnorostów i używa jako roślinnej wersji żelatyny w galaretkach, piankach i deserach. Jeśli zastępujesz w kuchni żelatynę, agar żeluje mocniej i wymaga zagotowania. Pektyny (E440) pochodzą z jabłek i cytrusów. To dzięki nim dżem tężeje, dlatego producenci dodają je do dżemów, galaretek i przetworów z owoców. Domowe przetwory owocowe też zawdzięczają konsystencję pektynom, tyle że pochodzą one wtedy z samych owoców. Celuloza (E460) i jej pochodne zagęszczają produkty i zapobiegają zbrylaniu. Przy celulozach warto wiedzieć, że w badaniu obserwacyjnym z 2023 roku wyższe spożycie tej grupy wiązało się z częstszymi chorobami serca i naczyń [8].

Karagen (E407) – dlaczego budzi najwięcej pytań

Karagen też pochodzi z krasnorostów. Zagęszcza desery mleczne, śmietanki, napoje roślinne i niektóre wędliny. Większość niepokojących wyników o stanie zapalnym jelit dotyczy badań na zwierzętach i formy zdegradowanej, a badań u ludzi jest mało [20][22]. W badaniu NutriNet-Santé karageny wiązały się z częstszą cukrzycą typu 2 [9]. Przy chorobach zapalnych jelit nie ma jeszcze zaleceń, czy karagen wykluczać [20]. Przy IBS i chorobach zapalnych jelit rozsądnie jest sprawdzić, czy produkty z E407 nie nasilają objawów, i wybierać wersje bez niego, gdy łatwo je kupić.

Konserwanty w żywności – benzoesan sodu, kwas benzoesowy i sorbiniany

Konserwanty hamują rozwój pleśni, drożdży i bakterii, więc bez nich część produktów zaczęłaby się psuć po kilku dniach, a ryzyko zatruć byłoby większe. Benzoesan sodu (E211) i kwas benzoesowy (E210) spotkasz w napojach, sosach i sałatkach ze słoika. Sorbinian potasu (E202) chroni pieczywo paczkowane, skórkę serów i wyroby cukiernicze.

Substancje konserwujące wydłużają trwałość produktów spożywczych, więc mniej jedzenia ląduje w koszu, a przy psuciu się żywności nie rośnie ryzyko zatruć. Dzięki nim ketchup czy majonez mogą stać w szafce, zamiast psuć się w lodówce po kilku dniach.

Benzoesan sodu (E211) i kwas benzoesowy (E210) – w czym są i czy szkodzą

Benzoesan sodu działa najlepiej w kwaśnym środowisku, więc najczęściej znajdziesz go w napojach gazowanych, sokach, ketchupie, majonezie i sałatkach w zalewie. W badaniu z randomizacją na 297 dzieciach w wieku 3 lat oraz 8–9 lat napój z mieszanką barwników i benzoesanem sodu nasilał nadruchliwość w porównaniu z placebo [7]. Badanie testowało mieszankę, więc nie da się z niego wydzielić wpływu samego benzoesanu. Dla dorosłego głównym źródłem tego konserwantu są słodzone napoje, które i tak warto ograniczać ze względu na cukier.

Sorbiniany (E200–E203) chronią przed pleśnią pieczywo krojone w folii, tortille i ciasta z długim terminem. Jeśli wybierasz tortille z dobrym składem, łatwo porównasz, który producent obchodzi się bez konserwantów.

Co pokazały badania konserwantów z 2026 roku

W styczniu 2026 roku ukazały się dwie analizy tego samego francuskiego badania obserwacyjnego. W pierwszej obserwowano 105 260 dorosłych przez średnio 7,5 roku. Wyższe spożycie m.in. sorbinianu potasu, pirosiarczynu potasu i azotanu potasu wiązało się z częstszymi nowotworami, a 11 z 17 badanych konserwantów nie miało takiego związku [10]. Przy sorbinianie potasu szacowane ryzyko nowotworu do 60. roku życia wynosiło 13,4% przy wyższym spożyciu wobec 11,8% przy niższym [10].

Druga analiza objęła 108 723 dorosłych. Z częstszą cukrzycą typu 2 wiązało się 12 z 17 konserwantów, w tym azotyn sodu, sorbinian potasu, ale także kwas cytrynowy i ekstrakt z rozmarynu [11]. W 2026 roku ten sam zespół, tym razem na danych 112 395 dorosłych, opisał 8 z 17 konserwantów powiązanych z częstszym nadciśnieniem [17].

Badania obserwacyjne nie dowodzą, że konserwant ma negatywny wpływ na zdrowie. Konserwanty w diecie idą jednak w parze z produktami gotowymi, a więc z dużą ilością przetworzonej żywności. Ograniczając te produkty, zmniejszasz oba ryzyka naraz. Konserwanty mają też znaczenie przy nietolerancji histaminy, o czym piszemy niżej w części o grupach wrażliwych.

Dwutlenek siarki i pirosiarczyn sodu – siarczyny w winie i suszonych owocach

Siarczyny (E220–E228), w tym dwutlenek siarki (E220), pirosiarczyn sodu (E223) i pirosiarczyn potasu (E224), chronią przed ciemnieniem i pleśnią wino, suszone morele, rodzynki i chrzan. U osób wrażliwych, zwłaszcza z astmą, wywołują niepożądane reakcje, dlatego powyżej 10 mg na kg albo litr muszą być wyróżnione w składzie jak alergen [15][19].

Siarczyny to jedyny alergen z unijnej listy, który ma próg ilościowy. Pozostałe alergeny trzeba wyróżnić w składzie w każdej ilości [15].

W 2022 roku EFSA uznała, że dostępne dane nie pozwalają ustalić bezpiecznej dawki ADI siarczynów, i wycofała dawkę tymczasową. U osób jedzących najwięcej produktów z siarczynami margines bezpieczeństwa okazał się za mały we wszystkich grupach wiekowych poza nastolatkami [4]. W badaniu NutriNet-Santé z 2026 roku pirosiarczyn potasu wiązał się z częstszymi nowotworami, w tym rakiem piersi, co pozostaje obserwacją [10].

Niesiarkowane suszone morele mają brązowy kolor i to jest ich naturalny wygląd. Jasny, pomarańczowy kolor suszona morela zawdzięcza siarkowaniu, które zatrzymuje ciemnienie owocu. U dorosłych, którzy piją regularnie, dużą część siarczynów daje wino [19]. Alkohol ma też własne powiązania z ryzykiem nowotworów, które opisujemy w tekście o tym, jakie produkty rakotwórcze warto ograniczać.

Azotyny i azotany w wędlinach (E249–E252) – ile ich jeść

Azotyn sodu (E250) chroni wędliny przed bakterią wywołującą zatrucie jadem kiełbasianym i nadaje im różowy kolor. W mięsie mogą z niego powstawać nitrozoaminy. Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem (IARC) zalicza przetworzone mięso do grupy 1, czyli substancji rakotwórczych dla człowieka [21].

Azotyny w wędlinach mają uzasadnienie, bo jad kiełbasiany jest groźnym zatruciem. Przy wędlinie liczy się jednak ilość i częstotliwość. Plasterek szynki do kanapki raz na kilka dni to zupełnie inna ilość azotynów w tygodniu niż parówki na śniadanie i kiełbasa na kolację przez siedem dni.

W badaniu NutriNet-Santé z 2023 roku, obejmującym 104 168 dorosłych, wyższe spożycie azotynów z dodatków do żywności, w tym azotynu sodu, wiązało się z częstszą cukrzycą typu 2. Dla azotanów takiego związku nie znaleziono [12]. W analizie z 2026 roku azotyn sodu wiązał się z częstszym rakiem prostaty [10].

Mięso i ryby świeże albo mrożone nie potrzebują azotynów, więc łatwo z nich zrobić dodatek do kanapek. Część wędlin możesz zastąpić mięsem upieczonym w domu, pastą z ciecierzycy albo fasoli i jajkami. Więcej o tym, jak wybierać mięso i ile go jeść, przeczytasz w tekście o tym, czy czerwone mięso jest rakotwórcze.

Barwniki w żywności – dwutlenek tytanu, koszenila, naturalne barwniki i sześć barwników z ostrzeżeniem dla dzieci

Barwniki zmieniają wyłącznie wygląd produktu i w żaden sposób nie wydłużają jego trwałości, więc to grupa, z której najłatwiej zrezygnować. Dwutlenek tytanu (E171) nie jest dopuszczony w żywności w UE od 2022 roku [2][18]. Sześć syntetycznych barwników musi mieć na etykiecie ostrzeżenie o możliwym wpływie na aktywność i skupienie uwagi u dzieci [1][7].

Dwutlenek tytanu (E171) – dlaczego zniknął z żywności

W 2021 roku EFSA uznała, że nie da się wykluczyć uszkodzenia DNA przez cząstki dwutlenku tytanu, i stwierdziła, że E171 nie może być dalej uważany za bezpieczny dodatek [2]. Komisja Europejska usunęła go z listy dopuszczonych dodatków, a od sierpnia 2022 roku żywność z E171 nie może trafiać na rynek UE [18]. Wcześniej wybielał cukierki, gumy do żucia, polewy i dekoracje tortów. W lekach dwutlenek tytanu jest na razie dopuszczony na osobnych zasadach [18].

Koszenila (E120) – czerwony barwnik z owadów

Koszenila, nazywana też karminem, powstaje z wysuszonych owadów, czerwców kaktusowych. Barwi jogurty owocowe, napoje, desery i niektóre wędliny na czerwono albo różowo. Ze względu na pochodzenie nie pasuje do diety wegańskiej ani wegetariańskiej. Warto ją odróżnić od czerwieni koszenilowej A (E124), która mimo podobnej nazwy jest barwnikiem syntetycznym i należy do szóstki z ostrzeżeniem.

Tartrazyna i inne barwniki z ostrzeżeniem (E102, E104, E110, E122, E124, E129)

Ostrzeżenie „może mieć szkodliwy wpływ na aktywność i skupienie uwagi u dzieci” dotyczy tartrazyny (E102), żółcieni chinolinowej (E104), żółcieni pomarańczowej FCF (E110), azorubiny (E122), czerwieni koszenilowej A (E124) i czerwieni Allura AC (E129) [1]. Wzięło się z badania z randomizacją na 153 trzylatkach i 144 dzieciach w wieku 8–9 lat, w którym mieszanki barwników z benzoesanem sodu nasilały nadruchliwość [7]. Z badania wynika, że u części dzieci barwniki mogą nasilać nadruchliwość. Nie wynika z niego, że wywołują ADHD. O tym, co realnie wiadomo o jedzeniu przy tym zaburzeniu, piszemy w tekście, czy istnieje dieta na ADHD.

Naturalne barwniki – kurkumina, karoteny i antocyjany

Naturalne barwniki też mają numery E. Kurkumina to E100, karoteny z marchwi to E160a, a antocyjany z owoców i warzyw to E163. Barwniki w żywności mogą więc pochodzić z buraka albo z laboratorium, a numer tego nie zdradza.

Emulgatory w żywności – lecytyna, E471 i wpływ na jelita

Emulgatory łączą wodę z tłuszczem, dzięki nim majonez, lody, czekolada i pieczywo mają gładką konsystencję. Lecytyny (E322) z soi albo słonecznika nie budzą zastrzeżeń. Przy mono- i diglicerydach kwasów tłuszczowych (E471 i E472), celulozach i karboksymetylocelulozie (E466) badanie francuskich dorosłych pokazało powiązania z chorobami serca [8].

Emulgatory i stabilizatory są w wielu produktach, które jemy na co dzień. W 2023 roku opublikowano analizę 95 442 dorosłych obserwowanych średnio przez ponad 7 lat. Wyższe spożycie celuloz, w tym karboksymetylocelulozy, oraz mono- i diglicerydów kwasów tłuszczowych wiązało się z częstszymi chorobami serca i naczyń [8].

Rok później ta sama grupa badaczy opisała 104 139 osób i cukrzycę typu 2. Tu z częstszą chorobą wiązały się m.in. karageny, fosforan potasu, cytrynian sodu, jeden z estrów z grupy E472 oraz gumy guar, arabska i ksantanowa [9]. Listy dodatków z obu analiz się różnią, dlatego z tych wyników nie da się jeszcze wskazać jednego emulgatora, który trzeba odstawić.

Najczęściej wymieniany mechanizm to wpływ emulgatorów na warstwę śluzu w jelitach i na bakterie jelitowe. Przegląd z 2023 roku wskazuje, że te wyniki pochodzą głównie z badań na zwierzętach i w probówce, a badań u ludzi jest niewiele [22]. Jeśli chcesz zadbać o jelita bez śledzenia numerów E, więcej da błonnik, warzywa i fermentowane produkty mleczne, które opisujemy w tekście o tym, co jest dobre na jelita.

Lecytyna sojowa jest bezpieczna dla większości osób. Przy alergii na soję może wywołać reakcje alergiczne, więc trzeba jej unikać, a w składzie zawsze zobaczysz ją wyróżnioną jako alergen [15]. Jak jeść przy takim uczuleniu, żeby nie mieć niedoborów, opisujemy w tekście o tym, czym jest alergia pokarmowa.

Przy IBS, nietolerancji histaminy albo insulinooporności trudno samemu ocenić, które produkty ze sklepu zostawić w jadłospisie. Dietetyk ułoży Ci plan z prostych składników, a każdy posiłek wymienisz na inny w aplikacji. Sprawdź, jak działa dieta online.

Słodziki jako dodatki do żywności – aspartam, sukraloza, stewia i poliole (E950–E968)

Słodziki mają symbole E950–E968 i ADI jak każdy inny dodatek. Aspartam (E951) w 2023 roku trafił do grupy 2B IARC, czyli „możliwie rakotwórczy”, ale komitet ekspertów WHO i FAO (JECFA) utrzymał jego ADI na poziomie 40 mg na kg masy ciała [6][14]. Poliole, takie jak ksylitol (E967) i erytrytol (E968), w większej porcji działają przeczyszczająco [3].

W tej grupie są słodziki intensywne, które słodzą setki razy mocniej od cukru i dodaje się ich bardzo mało, jak aspartam (E 951), sukraloza (E955), acesulfam K (E950) i glikozydy stewiolowe ze stewii (E960). Obok nich stoją poliole, czyli substancje o słodyczy zbliżonej do cukru, ale z mniejszą liczbą kalorii. W pracy z podopiecznymi widzimy, że pierwszy deser z ksylitolem bywa zjadany w takiej porcji jak ten z cukrem, a potem pojawiają się wzdęcia i zniechęcenie do słodzików w ogóle. Pełne omówienie badań nad bezpieczeństwem znajdziesz w tekście o tym, czy słodziki są bezpieczne.

Czy słodziki pomagają przy otyłości?

Słodziki pomagają przy odchudzaniu mniej, niż obiecują reklamy. W metaanalizie 19 badań z randomizacją zamiana cukru na słodziki dawała średnio o 0,79 kg niższą masę ciała [13]. WHO w 2023 roku warunkowo odradziła słodziki jako sposób na kontrolę masy ciała i zapobieganie chorobom przewlekłym, z wyłączeniem osób z cukrzycą [16]. Oba wyniki da się połączyć. Słodzik w miejsce cukru pomaga trochę, ale otyłość i nadwagę zmienia dopiero cały jadłospis. Jeśli szukasz zamienników do kawy i wypieków, zajrzyj do tekstu o tym, czym zastąpić cukier.

Słodziki na etykiecie i w kuchni

Etykieta podpowiada dwie ważne rzeczy. Produkt z aspartamem ma napis „zawiera źródło fenyloalaniny”, a produkt z ponad 10% dodanych polioli informuje, że nadmierne spożycie może powodować efekt przeczyszczający [15]. Osoby z fenyloketonurią w ogóle nie powinny sięgać po aspartam, bo w organizmie rozkłada się do fenyloalaniny.

W kuchni słodziki zachowują się różnie. Aspartam traci słodycz w wysokiej temperaturze, więc nadaje się do deserów na zimno i napojów. Sacharyna i cyklaminian znoszą gotowanie i pieczenie. Ksylitol i erytrytol w proszku przypominają cukier, więc pomagają uzyskać puszystą masę z jajkami. Poliole często słodzą batony proteinowe, dlatego po dwóch batonach naraz część osób ma wzdęcia. Jeśli masz psa, trzymaj słodycze z ksylitolem poza jego zasięgiem, bo ksylitol jest dla psów toksyczny.

Glutaminian sodu i wzmacniacze smaku (E620–E625)

Glutaminian sodu (E621) wzmacnia smak bulionu, chipsów, przypraw w kostce i dań gotowych. EFSA w 2017 roku ustaliła dla glutaminianów grupową dawkę ADI 30 mg na kg masy ciała w przeliczeniu na kwas glutaminowy, czyli około 2,1 g dziennie dla osoby ważącej 70 kg [5].

Wzmacniacze smaku najczęściej znajdziesz w produktach słonych i mocno przetworzonych, takich jak zupki instant, chipsy i gotowe mieszanki przypraw. Kwas glutaminowy występuje też naturalnie w pomidorach, parmezanie i grzybach, dlatego te produkty mają wyraźny, „mięsny” smak. Przy domowym gotowaniu z przyprawami trudno zbliżyć się do ADI, łatwiej przy kilku porcjach dań gotowych dziennie. Jeśli często spożywasz takie produkty, dostajesz z nimi też dużo soli, a więc i sód, którego nadmiar WHO wiąże z wyższym ciśnieniem krwi [24].

„Naturalne dodatki do żywności” i „bez E” – czy to lepszy wybór?

Napis „bez E” albo „naturalne dodatki” nie oznacza zdrowszego produktu. Ekstrakt z rozmarynu (E392), askorbinian sodu (E301) i kwas cytrynowy też są dodatkami, a w badaniu z 2026 roku pojawiły się w tych samych powiązaniach z cukrzycą typu 2 co konserwanty syntetyczne [11].

Producent może zastąpić azotyn w wędlinie ekstraktem z selera albo innych warzyw bogatych w azotany. Z tych azotanów w procesie peklowania powstają te same azotyny, więc efekt w mięsie jest podobny, a w składzie zamiast numeru E stoi przyjaźnie brzmiący „ekstrakt warzywny” [23]. Hasła o braku sztucznych dodatków mówią o marketingu więcej niż o produkcie. Na starcie współpracy często spotykamy osoby, które wyrzuciły z lodówki jogurt za jeden numer E, a codzienne parówki „bez konserwantów” zostawiły, bo skład brzmiał naturalnie.

Syrop glukozowo-fruktozowy nie ma numeru E, bo prawo traktuje go jako zwykły składnik słodzący. Może więc stać w produkcie z napisem „bez E”, który dostarcza dużo cukru. Przy wyborze produktów liczy się to, czym jest produkt i jak często go jesz, a brzmienie nazwy w składzie ma drugorzędne znaczenie.

Komentarz dietetyka – najczęstszy mit o dodatkach do żywności

Najczęstszy mit, który prostuję u podopiecznych, brzmi tak, że wszystko z E to chemia, a to, co naturalne, jest bezpieczne. Zawsze pokazuję wtedy dwa przykłady. E300 to witamina C, której nikt nie boi się w soku, a ekstrakt z rozmarynu, który brzmi jak z ogródka, w dużym badaniu z 2026 roku wyszedł w statystykach cukrzycy obok konserwantów syntetycznych. Obie obserwacje mówią to samo. Oceniaj produkt i to, jak często go jesz, bo nazwa dodatku niewiele zdradza o jego wpływie na zdrowie.

Leszek Racut, dietetyk kliniczny z 10-letnim doświadczeniem, współzałożyciel Dietetyki #NieNaŻarty.

Kto powinien uważać na dodatki do żywności?

Większość osób nie musi liczyć symboli E. Uważniej czytają skład osoby z astmą (siarczyny), fenyloketonurią (aspartam), IBS (poliole i część zagęstników), nietolerancją histaminy (konserwanty) oraz rodzice dzieci z trudnościami z koncentracją (barwniki z ostrzeżeniem).

Astma i nadwrażliwość na siarczyny

Siarczyny mogą wywołać niepożądane reakcje u osób wrażliwych, a najczęściej dotyczy to osób z astmą [19]. Przy astmie warto omówić siarczyny z lekarzem prowadzącym, zanim uznasz wino czy suszone owoce za bezpieczne. W składzie siarczyny znajdziesz wyróżnione tak samo jak inne alergeny [15].

IBS i dieta low FODMAP – poliole i zagęstniki

Poliole z końcówką „-itol”, czyli sorbitol, mannitol, ksylitol i maltitol, należą do fermentujących węglowodanów FODMAP. Przy zespole jelita drażliwego nawet niewielka ilość może nasilić wzdęcia i biegunkę, dlatego warto sprawdzać skład gum do żucia, cukierków bez cukru i batonów. Na etapie eliminacji pomoże dieta low FODMAP, a szerzej o tym, co jeść przy zespole jelita drażliwego, piszemy w osobnym tekście. Część osób z IBS źle toleruje też gumy i karagen, więc te dodatki warto testować pojedynczo.

Nietolerancja histaminy

Przy nietolerancji histaminy lepiej sprawdzają się świeże produkty niż gotowe, konserwowane i długo przechowywane. Konserwanty znajdziesz głównie w tej drugiej grupie, więc długa lista konserwantów w składzie to przy tej nietolerancji sygnał, żeby poszukać świeższego zamiennika. Jak ułożyć jadłospis przy tej nietolerancji, opisujemy w tekście o tym, czym jest dieta antyhistaminowa.

Insulinooporność i cukrzyca – słodziki zamiast cukru

Słodziki intensywne dają słodki smak bez cukru i bez kalorii, dlatego przy insulinooporności mogą pomóc ograniczyć cukier dodany w kawie, jogurcie czy deserze. WHO wyłączyła osoby z cukrzycą ze swojego zalecenia przeciw słodzikom [16]. Słodzik nie naprawi jednak jadłospisu opartego na słodyczach, więc więcej da dieta bez cukru i zmiana składu posiłków, którą opisujemy w tekście o tym, czego nie jeść, gdy masz insulinooporność.

Dzieci i barwniki

U dzieci barwniki z ostrzeżeniem łatwo ograniczyć, bo pochodzą głównie z kolorowych napojów, żelków, lizaków i deserów. Jeśli dziecko ma trudności z koncentracją albo nadruchliwość, warto sprawdzić, jak często je takie słodycze, i zastąpić część z nich owocami albo deserami z jogurtu naturalnego.

Jak czytać symbole E na etykiecie – Sito E w 4 krokach

Zamiast uczyć się listy numerów, wystarczą cztery pytania przy półce. Sprawdzasz, jak często jesz produkt, z jakiej grupy jest dodatek, czy należysz do grupy wrażliwej i czy produkt ma zamiennik z krótszym składem.

Czytanie etykiet produktów spożywczych w całości, z kolejnością składników, cukrem i solą, opisujemy w poradniku, jak czytać skład produktu krok po kroku. Sito E dotyczy tylko dodatków i pomaga zdecydować, czy dany numer w ogóle zmienia Twój wybór.

1. Sprawdź, jak często jesz ten produkt. Jogurt z barwnikiem raz w tygodniu to inna sprawa niż parówki pięć razy w tygodniu, bo przy codziennym produkcie dawka dodatku sumuje się z dnia na dzień.
2. Zobacz grupę dodatku po numerze. Przeciwutleniacze i większość zagęstników z przedziału E300–E499 możesz zwykle zostawić, a azotyny (E249–E252) i siarczyny (E220–E228) warto ograniczać, bo przy nich EFSA i badania mają najwięcej zastrzeżeń.
3. Zapytaj, czy jesteś w grupie wrażliwej. Przy astmie, fenyloketonurii, IBS, nietolerancji histaminy i u dzieci z trudnościami z koncentracją czytasz skład dokładniej, bo tam jeden dodatek może dać objawy.
4. Poszukaj zamiennika z krótszym składem na tej samej półce, bo łatwiej wybierać produkty, gdy porównujesz dwa opakowania obok siebie, niż gdy oceniasz jedno w oderwaniu. Jeśli kosztuje podobnie, bierz go. Jeśli nie ma zamiennika, zostaw produkt i zmniejsz porcję albo częstotliwość.

Warto zwracać uwagę na etykiety produktów także z przodu opakowania, gdzie bywa oznaczenie Nutri-Score. Ocenia ono wartości odżywcze, a dodatków nie bierze pod uwagę. Produkty bogate w wartości odżywcze, jak jogurt naturalny czy pieczywo pełnoziarniste, mogą mieć w składzie dodatek z numerem E i nadal być dobrym wyborem. Jak działają takie oznaczenia, piszemy w tekście, czy warto zwracać uwagę na oznaczenia Nutri-Score.

5 zamian w koszyku, które zmniejszają liczbę dodatków

1. Parówki i kiełbasę na kanapki zamień na schab albo pierś z indyka upieczone w domu, 2–3 plastry na kanapkę. Dostajesz mniej azotynów i soli.
2. Słodzony kolorowy napój zamień na wodę gazowaną z plasterkiem cytryny albo napój zero, 330 ml. Odpadają barwniki z ostrzeżeniem i cukier.
3. Jogurt owocowy z barwnikiem i zagęstnikiem zamień na jogurt naturalny 150 g z garścią mrożonych malin. Kolor i słodycz dają owoce.
4. Gotowy sos ze słoika zamień na passatę pomidorową 200 g z czosnkiem i oliwą. Taki sos nie potrzebuje benzoesanu.
5. Pieczywo paczkowane z długim terminem zamień na chleb z piekarni, który mrozisz w kromkach. Mrożenie zastępuje sorbiniany. Jak rozpoznać dobry bochenek, opisujemy w tekście o tym, jak wybrać dobry chleb.

Dodatki do żywności w tabeli – co robią w produktach spożywczych i jak je ocenić

Z 17 dodatków spotykanych najczęściej większość możesz jeść spokojnie. Ograniczać warto azotyny, siarczyny i część emulgatorów, a dwutlenek tytanu nie jest już dopuszczony w żywności w UE [2][18].

dodatek (E)	po co jest	gdzie go spotkasz	co mówią EFSA i badania	ocena dla czytelnika
kwas askorbinowy (E300)	przeciwutleniacz	soki, wędliny, pieczywo	to witamina C	spokojnie
lecytyny (E322)	emulgator	czekolada, margaryna, pieczywo	bez zastrzeżeń, alergen przy uczuleniu na soję [15]	spokojnie, przy alergii na soję unikaj
guma ksantanowa (E415)	zagęstnik	sosy, dressingi, pieczywo bezglutenowe	błonnik rozpuszczalny, słabe powiązanie z cukrzycą typu 2 w badaniu obserwacyjnym [9]	spokojnie w ilościach z jedzenia
guma arabska (E414)	emulgator, zagęstnik	napoje, cukierki	błonnik rozpuszczalny z akacji, powiązanie z cukrzycą typu 2 w badaniu obserwacyjnym [9]	spokojnie w ilościach z jedzenia
guma guar (E412)	zagęstnik	lody, desery, sosy	błonnik, powiązanie z cukrzycą typu 2 w badaniu obserwacyjnym [9]	spokojnie, przy IBS obserwuj tolerancję
karagen (E407)	zagęstnik, żelujący	desery mleczne, napoje roślinne, wędliny	sygnały z badań na zwierzętach, powiązanie z cukrzycą typu 2 w badaniu obserwacyjnym [9][20]	przy IBS i chorobach jelit ogranicz
mono- i diglicerydy (E471)	emulgator	pieczywo paczkowane, lody, ciasta	powiązanie z chorobami serca w badaniu obserwacyjnym [8]	ogranicz produkty, w których jest
benzoesan sodu (E211)	konserwant	napoje, sosy, sałatki	z barwnikami nasilał nadruchliwość dzieci [7]	ogranicz słodzone napoje
sorbinian potasu (E202)	konserwant	pieczywo paczkowane, sery, ciasta	powiązanie z nowotworami i cukrzycą typu 2 w badaniu obserwacyjnym [10][11]	ogranicz produkty gotowe
siarczyny (E220–E228)	konserwant, przeciwutleniacz	wino, suszone morele, chrzan	brak ADI, za mały margines u osób jedzących najwięcej [4]	przy astmie unikaj, reszta ogranicz
azotyn sodu (E250)	konserwant	wędliny, kiełbasy, parówki	przetworzone mięso w grupie 1 IARC, powiązanie z cukrzycą typu 2 [12][21]	wędlina od czasu do czasu
dwutlenek tytanu (E171)	barwnik biały	dawniej cukierki i dekoracje	niedopuszczony w żywności w UE od 2022 roku [2][18]	w żywności z UE już go nie ma
koszenila (E120)	barwnik czerwony	jogurty owocowe, napoje	barwnik z owadów, nie jest wegański	spokojnie
tartrazyna (E102) i pięć innych barwników	barwnik	napoje, słodycze, desery	ostrzeżenie dla dzieci na etykiecie [1][7]	u dzieci ogranicz
aspartam (E951)	słodzik	napoje zero, gumy do żucia	IARC 2B, ADI 40 mg/kg bez zmian [6][14]	spokojnie, przy fenyloketonurii nie
erytrytol (E968)	słodzik (poliol)	słodziki w proszku, batony	ADI 0,5 g/kg [3]	do 30–40 g dziennie
glutaminian sodu (E621)	wzmacniacz smaku	buliony, chipsy, dania gotowe	ADI grupowe 30 mg/kg [5]	spokojnie w ilościach z jedzenia

Ocena w ostatniej kolumnie łączy stanowisko EFSA z wynikami badań i z tym, jak często dany dodatek pojawia się w diecie. Zasady stosowania dodatków ustala prawo UE, a my dokładamy do nich pytanie, ile danego produktu realnie jesz i jaki to ma wpływ na nasze zdrowie w dłuższym czasie. Przy gumach powiązanie z cukrzycą pochodzi z jednej analizy obserwacyjnej, dlatego zostawiamy je w grupie „spokojnie”, a przy azotynach i siarczynach dowody są mocniejsze i spójniejsze.

Najczęstsze błędy – dodatki do żywności

Najwięcej błędów przy dodatkach do żywności bierze się z oceniania produktu po samym numerze E, a drugim częstym źródłem pomyłek jest wiara w napis „bez E” na opakowaniu.

1. Odrzucanie produktu za sam symbol E. E300 to witamina C, a E322 to lecytyna z soi, więc numer nic nie mówi o szkodliwości i bez powodu zawęża Ci wybór.
2. Wybieranie produktów „bez E” jako zdrowszych. Producent może zastąpić azotyn ekstraktem z warzyw o podobnym działaniu, a cukier i tłuszcz w produkcie zostają te same.
3. Liczenie dodatków w jednym jogurcie przy codziennej porcji wędlin i słodyczy. Dla zdrowia więcej znaczy to, jak często jesz produkty mocno przetworzone, niż pojedynczy numer w jednym produkcie.
4. Zjadanie kilku batonów z ksylitolem albo dużej porcji deseru z poliolami bez próby. Poliole w większej ilości działają przeczyszczająco i wzdymają, więc pierwszą porcję lepiej zrobić małą.
5. Pieczenie z aspartamem. Pod wpływem wysokiej temperatury aspartam traci słodycz i ciasto wychodzi mdłe, dlatego do pieczenia lepiej wybrać słodzik z sacharyną i cyklaminianem albo erytrytol.
6. Przekonanie, że słodzik sam odchudza. Zamiana cukru na słodzik daje średnio niecały kilogram różnicy [13], a resztę efektu robi cały jadłospis.
7. Pomijanie siarczynów przy astmie. Wino i jasne suszone morele mogą wywołać reakcję, a informację o siarczynach znajdziesz w składzie wyróżnioną jak alergen.
8. Szukanie „detoksu” po dodatkach. Dodatki dopuszczone w UE organizm rozkłada i wydala sam, co ocena ADI już uwzględnia, a soki i kuracje oczyszczające nie mają badań, które pokazywałyby, że cokolwiek tu przyspieszają, co szerzej wyjaśniamy w tekście o tym, jak oczyszczać jelita.

Werdykt dietetyka DNŻ – dodatki do żywności

Dodatki do żywności dopuszczone w UE są przebadane i mają bezpieczne dawki, więc symbol E w składzie nie jest powodem, żeby odstawiać jogurt czy napój ze słodzikiem.

Ograniczamy przede wszystkim wędliny z azotynami i produkty, w których dodatków jest najwięcej, czyli słodycze, dania gotowe i słodzone napoje. To one, razem z całym wzorcem jedzenia, łączą się w badaniach z chorobami. Pojedynczy numer w składzie ma tu dużo mniejsze znaczenie. Przy astmie, fenyloketonurii, IBS i nietolerancji histaminy skład warto czytać dokładniej.

Podsumowanie – dodatki do żywności

Dodatki do żywności z symbolem E przeszły ocenę EFSA i w większości mają bezpieczną dawkę ADI, więc sam numer w składzie nie jest powodem do obaw. Przeliczone na porcje ADI zostawia duży zapas, dlatego jogurt z barwnikiem czy napój ze słodzikiem możesz jeść spokojnie. Ograniczaj przede wszystkim wędliny z azotynami, a przy astmie także wino i suszone owoce z siarczynami. Badania z lat 2023–2026 łączą część emulgatorów i konserwantów z chorobami, ale wskazują raczej na żywność wysoko przetworzoną niż na pojedyncze E.

Najczęściej zadawane pytania i odpowiedzi

Szkodliwe dodatki do żywności – które E są szkodliwe?

Żaden dodatek dopuszczony w UE nie jest szkodliwy w ilości do ADI. Warto jednak ograniczać azotyny (E249–E252) z wędlin, siarczyny (E220–E228) przy astmie i sześć barwników z ostrzeżeniem u dzieci. Dwutlenek tytanu (E171) od 2022 roku nie jest już dopuszczony w żywności [2][18].

Co to są konserwanty?

Konserwanty to dodatki o numerach E200–E299, które hamują rozwój pleśni, drożdży i bakterii, dzięki czemu produkt dłużej jest bezpieczny. Najczęściej spotkasz sorbinian potasu (E202) i benzoesan sodu (E211).

Czy lecytyna sojowa jest szkodliwa?

Lecytyna sojowa (E322) to emulgator z soi, który nie budzi zastrzeżeń w ilościach z jedzenia. Uważać na nią muszą osoby z alergią na soję, dlatego w składzie zawsze jest wyróżniona jako alergen [15].

Czy aromat waniliowy jest szkodliwy?

Aromaty nie mają numerów E i przechodzą w UE osobną ocenę bezpieczeństwa. Aromat waniliowy w ilości dodawanej do ciasta czy deseru nie jest szkodliwy.

Co to jest E920?

E920 to L-cysteina, aminokwas używany w przemyśle spożywczym do przetwarzania mąki. Ułatwia wyrabianie ciasta w pieczywie przemysłowym.

Czy guma arabska jest zdrowa?

Guma arabska (E414) to żywica z akacji, która w jelitach działa jak błonnik rozpuszczalny. W ilościach z napojów i słodyczy jest bezpieczna, a w większej porcji może powodować gazy.

Bibliografia i źródła naukowe

[1] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1333/2008 z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie dodatków do żywności, tekst skonsolidowany.

[2] EFSA Panel on Food Additives and Flavourings (FAF), Younes M i wsp., Safety assessment of titanium dioxide (E171) as a food additive, EFSA Journal, 2021, DOI: 10.2903/j.efsa.2021.6585

[3] EFSA Panel on Food Additives and Flavourings (FAF), Re-evaluation of erythritol (E 968) as a food additive, EFSA Journal, 2023, DOI: 10.2903/j.efsa.2023.8430

[4] EFSA Panel on Food Additives and Flavourings (FAF), Younes M i wsp., Follow-up of the re-evaluation of sulfur dioxide (E 220), sodium sulfite (E 221), sodium bisulfite (E 222), sodium metabisulfite (E 223), potassium metabisulfite (E 224), calcium sulfite (E 226), calcium bisulfite (E 227) and potassium bisulfite (E 228), EFSA Journal, 2022, DOI: 10.2903/j.efsa.2022.7594

[5] EFSA Panel on Food Additives and Nutrient Sources added to Food (ANS), Re-evaluation of glutamic acid (E 620), sodium glutamate (E 621), potassium glutamate (E 622), calcium glutamate (E 623), ammonium glutamate (E 624) and magnesium glutamate (E 625) as food additives, EFSA Journal, 2017, DOI: 10.2903/j.efsa.2017.4910

[6] Riboli E, Beland FA, Lachenmeier DW i wsp., Carcinogenicity of aspartame, methyleugenol, and isoeugenol, Lancet Oncology, 2023, DOI: 10.1016/S1470-2045(23)00341-8

[7] McCann D i wsp., Food additives and hyperactive behaviour in 3-year-old and 8/9-year-old children in the community: a randomised, double-blinded, placebo-controlled trial, Lancet, 2007, DOI: 10.1016/S0140-6736(07)61306-3

[8] Sellem L i wsp., Food additive emulsifiers and risk of cardiovascular disease in the NutriNet-Santé cohort: prospective cohort study, BMJ, 2023, DOI: 10.1136/bmj-2023-076058

[9] Salame C i wsp., Food additive emulsifiers and the risk of type 2 diabetes: analysis of data from the NutriNet-Santé prospective cohort study, Lancet Diabetes & Endocrinology, 2024, DOI: 10.1016/S2213-8587(24)00086-X

[10] Hasenböhler A i wsp., Intake of food additive preservatives and incidence of cancer: results from the NutriNet-Santé prospective cohort, BMJ, 2026, DOI: 10.1136/bmj-2025-084917

[11] Hasenböhler A i wsp., Associations between preservative food additives and type 2 diabetes incidence in the NutriNet-Santé prospective cohort, Nature Communications, 2026, DOI: 10.1038/s41467-025-67360-w

[12] Srour B i wsp., Dietary exposure to nitrites and nitrates in association with type 2 diabetes risk: results from the NutriNet-Santé population-based cohort study, PLOS Medicine, 2023, DOI: 10.1371/journal.pmed.1004149

[13] Li D, Han L, Yu Z i wsp., Effects of non-nutritive sweeteners on body weight: a systematic review and meta-analysis of randomized controlled trial (RCT) studies, Journal of Endocrinological Investigation, 2026, DOI: 10.1007/s40618-025-02654-w

[14] WHO, Aspartame hazard and risk assessment results released, komunikat z 14.07.2023

[15] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1169/2011 z dnia 25 października 2011 r. w sprawie przekazywania konsumentom informacji na temat żywności, załączniki II i III, tekst skonsolidowany.

[16] WHO, Use of non-sugar sweeteners: WHO guideline, 15.05.2023

[17] Hasenböhler A i wsp., Preservative food additives, hypertension, and cardiovascular diseases: the NutriNet-Santé study, European Heart Journal, 2026, DOI: 10.1093/eurheartj/ehag308

[18] Rozporządzenie Komisji (UE) 2022/63 z dnia 14 stycznia 2022 r. zmieniające załączniki II i III do rozporządzenia (WE) nr 1333/2008 w odniesieniu do dodatku do żywności ditlenek tytanu (E 171).

[19] Noël M i wsp., Sulfites chemistry in wines: from reference quantification methods to more sustainable innovative approaches, Comprehensive Reviews in Food Science and Food Safety, 2026, DOI: 10.1111/1541-4337.70396

[20] Kimilu N, Gładyś-Cieszyńska K, Pieszko M i wsp., Carrageenan in the diet: friend or foe for inflammatory bowel disease?, Nutrients, 2024, DOI: 10.3390/nu16111780

[21] Bouvard V i wsp., Carcinogenicity of consumption of red and processed meat, Lancet Oncology, 2015, DOI: 10.1016/S1470-2045(15)00444-1

[22] Tahiri M, Johnsrud C, Steffensen IL, Evidence and hypotheses on adverse effects of the food additives carrageenan (E 407)/processed Eucheuma seaweed (E 407a) and carboxymethylcellulose (E 466) on the intestines: a scoping review, Critical Reviews in Toxicology, 2023, DOI: 10.1080/10408444.2023.2270574

[23] Sebranek JG, Bacus JN, Cured meat products without direct addition of nitrate or nitrite: what are the issues?, Meat Science, 2007, DOI: 10.1016/j.meatsci.2007.03.025

[24] WHO, Guideline: Sodium intake for adults and children, 2012

[25] Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1334/2008 z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie środków aromatyzujących i niektórych składników żywności o właściwościach aromatyzujących do użycia w oraz na środkach spożywczych, tekst skonsolidowany.