Badanie krwi na czczo – ile godzin nie jeść, co pić i czego unikać?

Badanie krwi na czczo oznacza zwykle od 8 do 12 godzin bez jedzenia i bez picia czegokolwiek poza wodą. Wodę można pić, kawy i herbaty nie, a leków przyjmowanych na stałe nie odstawiaj samodzielnie. Nie każde oznaczenie wymaga postu: sam poziom glukozy potrzebuje minimum 8 godzin bez kalorii, a wiele pakietów metabolicznych wykonuje się w godzinach porannych po nocnym poście.

Poniżej znajdziesz konkretne zasady: ile godzin nie jeść, co wolno wypić, które badania faktycznie wymagają postu, co z lekami i suplementami oraz jak trening i sen potrafią zmienić wynik badania.

Najważniejsze wnioski – badanie krwi na czczo

• Standardowy post to 8–12 godzin. Sam poziom glukozy na czczo według kryteriów diagnostycznych wymaga minimum 8 godzin bez kalorii.
• Woda niegazowana jest dozwolona. Kawa, herbata, napoje zero, soki i guma do żucia przerywają post.
• Lipidogram według wytycznych EAS i EFLM nie musi być pobierany po poście. Post zaleca się przy stężeniu trójglicerydów powyżej 4,5 mmol/l (400 mg/dl) lub na wyraźne polecenie placówki.
• Leków (insulina, leki obniżające glikemię, przeciwkrzepliwe, hormony tarczycy) nie odstawiaj bez lekarza.
• Intensywny wysiłek potrafi zawyżyć kinazę kreatynową i kreatyninę. Przed tymi badaniami odpuść trening na 48–72 godziny.
• Biotyna w dużych dawkach zaburza część oznaczeń (m.in. tarczycowe i troponinę). Zgłoś suplementację przy pobieraniu krwi.

Co widzimy w pracy z podopiecznymi – przygotowanie do badań

W pracy z podopiecznymi analizujemy wynik badania krwi niemal codziennie i widzimy powtarzalny schemat. Najczęstszy błąd na starcie: „byłem rano bez śniadania, wypiłem tylko kawę”, a czarna kawa nie jest neutralna dla poziomu cukru i gospodarki hormonalnej. Drugi to ciężki trening dzień przed pobraniem, po którym pacjent panikuje wynikiem kinazy kreatynowej albo kreatyniny, choć to efekt wysiłku, nie choroby. Trzeci to głodzenie na zapas: nieprzespana noc, odwodnienie i 16-godzinny post potrafią zaburzyć wynik równie mocno jak zjedzone śniadanie. Najwięcej nieporozumień dotyczy insulinooporności, bo kolacja dzień wcześniej i sen wpływają na wyniki poranne bardziej, niż podopieczni się spodziewają. Dlatego zanim zinterpretujemy oznaczenie, zawsze pytamy o kawę, trening, sen i porę ostatniego posiłku.

Spis treści

• Najważniejsze wnioski – badanie krwi na czczo
• Co widzimy w pracy z podopiecznymi – przygotowanie do badań
• Badanie krwi na czczo – najważniejsze zasady w skrócie
• Ile godzin przed pobraniem krwi nie jeść?
• Czy przed pobraniem krwi można pić wodę?
• Kawa i herbata przed pobraniem krwi
• Jakie oznaczenia trzeba wykonać na czczo?
• Wyniki na czczo a insulinooporność i cukrzyca
• Co jeść dzień przed pobraniem krwi?
• Leki i suplementy przed pobraniem krwi
• Alkohol, trening, sen i stres – co zaburza wyniki?
• Czy przed pobraniem krwi można palić?
• Protokół DNŻ: jak przygotować się do badania
• Co zrobić, jeśli zjadłeś przed pobraniem krwi?
• Cukrzyca, ciąża i omdlenia a przygotowanie do badania
• Co zjeść po badaniu krwi?
• Badanie krwi na czczo – tabela: tak, nie, zależy
• Podsumowanie – badanie krwi na czczo
• Najczęściej zadawane pytania i odpowiedzi
• Bibliografia i źródła naukowe

Badanie krwi na czczo – najważniejsze zasady w skrócie

Post do badania to najczęściej 8–12 godzin bez jedzenia i picia czegokolwiek poza wodą. Rano przed testem nie pij kawy ani herbaty, nie żuj gumy, nie pal i nie wykonuj intensywnego wysiłku. Wodę zwykle można pić, a leki przyjmuj zgodnie z zaleceniem lekarza lub placówki.

• Ostatni posiłek: zwykle 8–12 godzin przed badaniem.
• Woda: zwykle tak, najlepiej niegazowana, bez dodatków.
• Kawa i herbata: nie rano przed testem, także bez cukru.
• Alkohol: nie dzień wcześniej, zwłaszcza przy poziomie cukru, profilu lipidowym i próbach wątrobowych.
• Trening: bez intensywnego wysiłku dzień przed, a przy kinazie kreatynowej nawet 48–72 godziny.
• Papierosy, e-papierosy i guma do żucia: nie rano przed testem.
• Leki i suplementy: nie odstawiaj samodzielnie, poinformuj o nich diagnostę.

Ile godzin przed pobraniem krwi nie jeść?

Najczęściej zaleca się 8–12 godzin przed pobraniem krwi bez jedzenia. Przy samym poziomie glukozy wystarczy 8 godzin, a wiele pakietów oznacza się po 12 godzinach. Dokładny czas zależy od rodzaju oznaczenia i instrukcji placówki, która jest nadrzędna.

Badanie najlepiej zaplanować w godzinach porannych, żeby większość postu przypadła na sen. Nie wydłużaj go do 16–24 godzin, bo głodzenie, odwodnienie i nieprzespana noc też zmieniają wyniki. Poniżej orientacyjne czasy dla najczęstszych oznaczeń.

Badanie	Ile bez jedzenia	Uwaga praktyczna
Glukoza (poranna)	min. 8 h	posiłek zawyża wynik
Insulina, HOMA-IR	8–12 h	razem z poziomem cukru
Krzywa cukrowa (OGTT)	8–14 h	3 dni wcześniej min. 150 g węglowodanów dziennie
Lipidogram	0 h lub 9–12 h	post przy TG > 4,5 mmol/l lub na polecenie
Morfologia, OB, CRP	często rano	dla porównywalności wyników
Kinaza kreatynowa (CK)	48–72 h bez treningu	wysiłek mocno zawyża wynik

Czy przed pobraniem krwi można pić wodę?

Tak, przed większością oznaczeń wymagających postu można pić wodę niegazowaną, bez dodatków. Woda nie przerywa typowego postu laboratoryjnego i ułatwia nakłucie żyły. Nie dodawaj cytryny, miodu, cukru, elektrolitów ani tabletek musujących.

Rano wystarczy kilka łyków lub szklanka wody, jeśli diagnosta nie zaleca inaczej. Przy testach obciążeniowych i niektórych zabiegach stosuj wytyczne placówki. Popularne pytanie brzmi, czy woda z cytryną przerywa post, przed testem lepiej jej unikać i wybrać czystą wodę.

Kawa i herbata przed pobraniem krwi

Nie. Przed pobraniem dozwolona jest tylko woda, nie kawa, herbata ani napoje zero. Dotyczy to również czarnej kawy bez cukru, która pobudza metabolizm i podnosi poziom cukru oraz wyrzut hormonów. Herbata, także ziołowa, oraz napoje słodzone i „zero” nie są wodą.

Guma do żucia, miętówki i cukierki bez cukru również lepiej odpuścić, bo pobudzają wydzielanie śliny i reakcje trawienne. Jeśli chcesz uporządkować wpływ diety na profil lipidowy, znajdziesz to w tekście o cholesterolu LDL i HDL, samą kawę rano po prostu pomijaj.

💬 Komentarz dietetyka – kawa przed badaniem: W pracy z podopiecznymi regularnie słyszę „byłem na czczo, wypiłem tylko kawę”. To najczęstszy błąd przy oznaczeniu cukru. Mechanizm jest prosty: kofeina pobudza organizm i przejściowo wpływa na gospodarkę węglowodanową, więc wynik przestaje pokazywać stan wyjściowy. Efekt: niepotrzebny stres, czasem powtórka badania. Zasada, którą powtarzam: rano tylko woda, kawę wypijesz zaraz po. Leszek Racut, dietetyk kliniczny z 10-letnim doświadczeniem, współzałożyciel Dietetyki #NieNaŻarty.

Jakie oznaczenia trzeba wykonać na czczo?

Rano wykonuje się głównie glukozę, insulinę, krzywą cukrową oraz często profil lipidowy i część badań metabolicznych. Wiele oznaczeń formalnie nie wymaga postu, ale w pakiecie diagnostyka laboratoryjna zwykle prosi o przyjście rano dla porównywalności.

Glukoza, insulina i HOMA-IR

Glukozę i wskaźnik HOMA-IR oznacza się po 8–12 godzinach bez jedzenia. Posiłek przed testem zawyża poziom cukru, przez co HOMA-IR wychodzi zafałszowany. Szczegóły znajdziesz w tekstach o normach cukru we krwi oraz insulinie i przygotowaniu do badania.

Krzywa cukrowa (OGTT)

Pierwszy pomiar krzywej cukrowej jest po nocnym poście, a ostatni posiłek przed badaniem zjada się 8–14 godzin wcześniej. Przez 3 dni przed testem nie ograniczaj węglowodanów (minimum około 150 g dziennie), a w trakcie nie jedz, nie spaceruj i nie ćwicz. Przebieg opisujemy w artykule o krzywej cukrowej i jej normach.

Profil lipidowy, cholesterol i trójglicerydy

Lipidogram według wytycznych EAS i EFLM nie musi być pobierany po poście, ale zaleca się go przy stężeniu TG powyżej 4,5 mmol/l (400 mg/dl). Jeśli placówka lub lekarz proszą o oznaczenie po poście, obowiązuje 9–12 godzin bez jedzenia. Więcej w tekstach o lipidogramie i profilu lipidowym oraz trójglicerydach i zaleceniach dietetycznych. Wspólny poziom cholesterolu i trójglicerydów najlepiej interpretować w kontekście diety.

Morfologia krwi obwodowej, CRP, OB, ferrytyna

Podstawowe badanie krwi, czyli morfologia, formalnie nie wymaga postu, ale dla porównywalności zwykle wykonuje się je rano. Badanie morfologii ocenia w pobranej próbce krwinki czerwone (erytrocyty), białe krwinki i płytki krwi, a OB, czyli odczyn Biernackiego, oraz CRP pokazują stan zapalny. Te parametry oznacza się w surowicy lub krwi pełnej i pomagają wykryć m.in. niedokrwistość, infekcje oraz choroby krwi. Wcześniej unikaj intensywnego treningu i alkoholu przez dobę. Normy opisujemy w artykułach o morfologii krwi obwodowej i ferrytynie.

Nerki, kinaza kreatynowa i enzymy wątrobowe

Przy badaniach nerek liczą się nawodnienie i brak intensywnego wysiłku, a nie sam post. Intensywny trening podnosi kinazę kreatynową i kreatyninę, przez co eGFR bywa zaniżony. Enzymy wątrobowe też reagują na wysiłek i alkohol. Sprawdź badanie eGFR i profil nerkowy, kinazę kreatynową CK i CPK oraz próby wątrobowe ALAT, ASPAT i GGTP.

TSH i hormony tarczycy

Większość badań tarczycy nie wymaga typowego postu, ale często wykonuje się je rano dla porównywalności. Jeśli przyjmujesz lewotyroksynę, porę przyjęcia leku w dniu badania ustal z lekarzem, bo oznaczenie krótko po dawce wpływa zwłaszcza na FT4. Normy opisuje tekst o TSH i interpretacji wyników.

Wyniki na czczo a insulinooporność i cukrzyca

Badania po nocnym poście mają największe znaczenie właśnie w insulinooporności i cukrzycy typu 2, gdzie poranny poziom glukozy jest podstawą oceny. Rozpoznanie zaburzeń gospodarki węglowodanowej opiera się między innymi na porannej glikemii (minimum 8 godzin bez kalorii) lub 2-godzinnym pomiarze w teście obciążenia. Dlatego błąd w przygotowaniu, na przykład kawa albo krótki sen, najmocniej uderza w te wyniki.

Z naszej praktyki z podopiecznymi z insulinoopornością wynika, że największą trudność sprawia stabilizacja wieczornej glikemii, a to ona rzutuje na poranny wynik. Kiedy pomiar jest podwyższony, pierwszym krokiem jest sprawdzenie przygotowania do badania, a dopiero potem zmiana diety. Jeśli wynik potwierdza zaburzenie, pomagamy ułożyć plan w ramach diety online, a zasady żywienia opisujemy w tekstach o diecie cukrzycowej i insulinooporności krok po kroku.

Co jeść dzień przed pobraniem krwi?

Dzień przed badaniem jedz normalnie, ale lekko i bez eksperymentów. Nie rób głodówki, nie objadaj się tłustym jedzeniem, nie pij alkoholu i nie zmieniaj gwałtownie diety, żeby „poprawić” wynik. Oznaczenie ma pokazać realny stan organizmu, a nie efekt jednodniowego podrasowania.

Dobra kolacja to białko, węglowodany i warzywa w lekkostrawnej formie, na przykład kanapki żytnie z jajkiem i warzywami, ryż lub kasza z rybą albo kurczakiem, zupa krem z pieczywem. Wartości odżywcze produktów sprawdzisz w bazie produktów. Przy badaniach jelit obowiązują osobne zasady, na przykład dieta przed kolonoskopią.

Leki i suplementy przed pobraniem krwi

Nie odstawiaj leków samodzielnie. Ten artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje instrukcji placówki ani konsultacji lekarskiej. Leki przyjmowane na stałe omawia się indywidualnie, zwłaszcza przy zaburzeniach gospodarki węglowodanowej, chorobach tarczycy, nadciśnieniu i leczeniu przeciwkrzepliwym.

Leki obniżające glikemię

Post w połączeniu z lekami obniżającymi glikemię zwiększa ryzyko niedocukrzenia, dlatego pacjent na takim leczeniu powinien mieć konkretne instrukcje od lekarza. Nie stosuj uniwersalnej reguły „weź normalnie” ani „odstaw”.

Leki na tarczycę

Trzymaj się jednego schematu ustalonego z lekarzem. Jeśli zaleci oznaczenie przed poranną dawką, zabierz lek ze sobą i przyjmij po badaniu.

Leki przeciwkrzepliwe

Nie odstawiaj aspiryny, warfaryny, acenokumarolu ani leków z grupy NOAC bez lekarza. To leki wpływające na to, jak krew krzepnie, więc ich samodzielna zmiana jest ryzykowna. Zasady żywienia przy nich opisujemy w tekście o lekach na rozrzedzenie krwi, warfarynie i NOAC.

Suplementy

Zgłoś suplementy, bo część zaburza wyniki. Biotyna, czyli witamina B7, w dużych dawkach zawyża lub zaniża oznaczenia tarczycowe i troponinę, dlatego zwykle odstawia się ją na 2–3 dni przed badaniem po konsultacji. Kreatyna monohydrat wpływa na interpretację badań nerkowych i kinazy kreatynowej, a żelazo na gospodarkę żelazową, jeśli przyjmiesz je tuż przed testem.

Alkohol, trening, sen i stres – co zaburza wyniki?

Przed badaniem liczy się nie tylko jedzenie, bo alkohol, wysiłek, brak snu i odwodnienie też wpływają na wyniki. Najbardziej wrażliwe są poziom cukru, lipidy, próby wątrobowe, kinaza kreatynowa, kreatynina, OB i część hormonów.

Alkohol

Odstaw alkohol minimum 24 godziny przed badaniem, zwłaszcza przy profilu lipidowym, glikemii, enzymach wątrobowych i kwasie moczowym. Ile trwa jego usuwanie, pokazuje tekst o czasie trzeźwienia po alkoholu.

Intensywny trening

Odpuść ciężki trening dzień przed standardowymi badaniami, a przy kinazie kreatynowej, kreatyninie i próbach nerkowych zrób 48–72 godziny przerwy, szczególnie po siłowni, biegach i zawodach.

Sen i stres

Badanie wykonuj po spokojnej nocy. Nieprzespana noc i stres wpływają na poziom cukru, kortyzol, ciśnienie i OB, dlatego nie planuj badania tuż po nocnej zmianie. Jak poprawić regenerację, opisujemy w tekście o tym, co jeść, żeby lepiej spać.

💬 Komentarz dietetyka – czego nie znajdziesz w innych artykułach: Większość poradników skupia się na jedzeniu i wodzie, a pomija trening. W gabinecie widzę to odwrotnie: to intensywny wysiłek dzień przed pobraniem najczęściej „psuje” wynik kinazy kreatynowej, kreatyniny i prób wątrobowych. Pacjent trafia potem do lekarza z podejrzeniem choroby, a wystarczyło zrobić 48–72 godziny przerwy od ciężkiego treningu. Dlatego przy tych parametrach pytam najpierw o siłownię i bieganie, a dopiero potem o dietę. Leszek Racut, dietetyk kliniczny z 10-letnim doświadczeniem, współzałożyciel Dietetyki #NieNaŻarty.

Czy przed pobraniem krwi można palić?

Nie. Rano najlepiej nie palić papierosów, nie używać e-papierosów i nie stosować nikotyny rano. Nikotyna pobudza układ krążenia i reakcję stresową, a e-papieros to nie neutralna para. Efekt palenia widać na części parametrów, więc rano przed badaniem po prostu tego unikaj.

Protokół DNŻ: jak przygotować się do badania

Protokół DNŻ to sześć kroków, które w praktyce eliminują najczęstsze błędy pacjentów. Każdy krok jest osobny, więc możesz się przygotować do pobrania niezależnie od pozostałych.

1. Trzy dni przed: jedz jak zwykle, nie zmieniaj diety pod wynik. Przy krzywej cukrowej dostarczaj minimum 150 g węglowodanów dziennie, a przy kinazie kreatynowej, kreatyninie i eGFR odpuść intensywny trening na 48–72 godziny.
2. Dzień przed: zjedz normalną, lekkostrawną kolację bez alkoholu i bardzo tłustych dań. Ostatni posiłek przed badaniem zjedz 8–12 godzin wcześniej, a przy profilu lipidowym unikaj tłustego jedzenia.
3. Wieczór i noc: śpij normalnie i nie rób 16–24-godzinnej głodówki na zapas. Wypij wodę, żeby rano nie być odwodnionym.
4. Rano przed testem: pij tylko wodę niegazowaną. Bez kawy, herbaty, gumy, papierosów i e-papierosów. Leki przyjmij zgodnie z zaleceniem lekarza, nie odstawiaj samodzielnie.
5. W punkcie pobrań: powiedz o suplementach (biotyna, kreatyna, żelazo), lekach, treningu i porze ostatniego posiłku. Jeśli mdlejesz przy pobieraniu krwi, poproś o pozycję leżącą.
6. Po badaniu: zjedz zbilansowany posiłek z białkiem i węglowodanami. Przy leczeniu obniżającym cukier miej przy sobie jedzenie i sprawdź glikemię.

Co zrobić, jeśli zjadłeś przed pobraniem krwi?

Powiedz o tym diagnoście i podaj, co oraz o której godzinie zjadłeś lub wypiłeś. Nie ukrywaj jedzenia, kawy, alkoholu ani treningu. Przy poziomie cukru, HOMA-IR, krzywej cukrowej i lipidach wynik może być istotnie zaburzony i wymagać przełożenia.

Nie ratuj sytuacji dłuższym czekaniem w poczekalni. Niektóre badania i tak można wykonać, a o tym, czy pobrać, czy przełożyć, decyduje placówka lub lekarz. Spożycie posiłku najmocniej podnosi TG i wyliczany cholesterol LDL, zwłaszcza po tłustym jedzeniu.

Cukrzyca, ciąża i omdlenia a przygotowanie do badania

U osób w trakcie leczenia, kobiet w ciąży i osób ze skłonnością do omdleń przygotowanie ustala się indywidualnie. Post jest krótki, ale u części pacjentów zwiększa ryzyko niedocukrzenia, nudności lub zasłabnięcia, dlatego liczy się ogólny stan zdrowia w dniu badania.

Cukrzyca

Ustal z lekarzem, co z lekami obniżającymi cukier. Zabierz glukometr lub sensor oraz posiłek na po badaniu, a przy objawach niedocukrzenia nie prowadź auta.

Ciąża

Przy zwykłym badaniu zaplanuj termin rano, przy krzywej cukrowej stosuj instrukcję lekarza. Nie ograniczaj węglowodanów przed testem obciążenia, jeśli lekarz nie zalecił inaczej.

Skłonność do omdleń

Powiedz o tym personelowi wcześniej, poproś o pozycję leżącą i nie wstawaj od razu po badaniu. Zabierz coś do zjedzenia i dobrze się nawodnij wodą.

Co zjeść po badaniu krwi?

Po badaniu zjedz normalny, zbilansowany posiłek z białkiem, węglowodanami i tłuszczem, a nie samą słodką bułkę. Stabilizuje to poziom energii lepiej niż drożdżówka z kawą.

• Kanapka żytnia z jajkiem lub twarożkiem i warzywami.
• Skyr lub jogurt z owocami, orzechami i płatkami owsianymi.
• Tortilla pełnoziarnista z hummusem, kurczakiem lub tofu.
• Pełnowartościowy obiad, jeśli badanie było później.

Badanie krwi na czczo – tabela: tak, nie, zależy

Poniższa tabela zbiera najczęstsze pytania w jednym miejscu. Zasada nadrzędna: przy wątpliwościach obowiązuje instrukcja placówki.

Sytuacja	Odpowiedź	Konkret
Woda niegazowana	TAK	bez cytryny, cukru i dodatków
Kawa i herbata	NIE	także czarna, bez cukru
Napoje zero, guma	NIE	pobudzają trawienie
Palenie i e-papieros	NIE	rano przed testem
Leki na stałe	ZALEŻY	nie odstawiaj bez lekarza
Suplementy (biotyna)	ZALEŻY	zgłoś, mogą zaburzać wyniki
Trening dzień wcześniej	ZALEŻY	przy CK i kreatyninie 48–72 h przerwy
Alkohol dzień wcześniej	NIE	min. 24 h przerwy
Profil lipidowy po poście	ZALEŻY	post przy TG > 4,5 mmol/l
TSH rano	ZWYKLE NIE	chyba że w pakiecie z glukozą

Podsumowanie – badanie krwi na czczo

Badanie krwi na czczo najczęściej oznacza 8–12 godzin bez jedzenia i picie wyłącznie wody. Rano przed testem nie pij kawy ani herbaty, nie żuj gumy, nie pal i nie wykonuj intensywnego wysiłku. Dzień wcześniej jedz normalnie, unikaj alkoholu, bardzo tłustych posiłków i ciężkiego treningu. Leków i suplementów nie odstawiaj samodzielnie, ustal to z lekarzem lub diagnostą. Jeśli chcesz połączyć wyniki z dietą i konkretnym planem, pomożemy w ramach diety online.

Najczęściej zadawane pytania i odpowiedzi

Badanie krwi na czczo – ile godzin nie jeść?

Najczęściej 8–12 godzin, a sam poziom glukozy minimum 8 godzin bez kalorii. Dokładny czas zależy od badania i instrukcji placówki.

Czy przed pobraniem krwi można pić wodę?

Tak, zwykle można pić wodę niegazowaną, bez cytryny, cukru, miodu i dodatków.

Czy kawa przerywa bycie na czczo?

Tak. Rano kawy nie pij, dotyczy to także czarnej kawy bez cukru i mleka.

Czy morfologię trzeba robić rano?

Często zaleca się badanie rano dla porównywalności, choć formalne wymaganie zależy od placówki.

Czy profil lipidowy trzeba robić po poście?

Nie zawsze. Post zaleca się przy stężeniu TG powyżej 4,5 mmol/l (400 mg/dl) lub na polecenie lekarza, wtedy obowiązuje 9–12 godzin bez jedzenia.

Co zrobić, jeśli zjadłem przed badaniem?

Zgłoś to diagnoście. Niektóre badania można wykonać, ale glukoza, krzywa cukrowa i lipidy mogą wymagać przełożenia.

Bibliografia i źródła naukowe

[1] American Diabetes Association. 2. Diagnosis and Classification of Diabetes: Standards of Care in Diabetes—2026. Diabetes Care 2026;49(Suppl.1):S27–S49. doi:10.2337/dc26-S002.

[2] Polskie Towarzystwo Diabetologiczne. Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u osób z cukrzycą 2025. Current Topics in Diabetes 2025.

[3] Nordestgaard BG, Langsted A, Mora S, et al. Fasting is not routinely required for determination of a lipid profile: a joint consensus statement from EAS and EFLM. Eur Heart J 2016;37(25):1944–1958. doi:10.1093/eurheartj/ehw152.

[4] Simundic AM, Cornes M, Grankvist K, Lippi G, Nybo M. Standardization of collection requirements for fasting samples (EFLM WG-PA). Clin Chim Acta 2014;432:33–37. doi:10.1016/j.cca.2013.11.008.

[5] Simundic AM, Bölenius K, Cadamuro J, et al. Joint EFLM-COLABIOCLI recommendation for venous blood sampling. Clin Chem Lab Med 2018;56(12):2015–2038. doi:10.1515/cclm-2018-0602.

[6] Li D, Radulescu A, Shrestha RT, et al. Association of biotin ingestion with performance of hormone and nonhormone assays in healthy adults. JAMA 2017;318(12):1150–1160. doi:10.1001/jama.2017.13705.

[7] An overview of biotin interference impact on immunoassays. Cyprus J Med Sci 2025. doi:10.4274/cjms.2025.2024-71.