Ser edamski tłusty

W ujęciu medycyny opartej na dowodach (EBM), ser edamski to wartościowy produkt spożywczy, szczególnie ceniony za dostarczanie potężnej dawki wapnia (867 miligramów) w bardzo dobrze przyswajalnej formie. Tak wysoka koncentracja tego minerału sprawia, że edamski jest świetnym wsparciem dla układu kostnego. Z drugiej strony, jak każdy ser dojrzewający, zawiera sporo sodu (816 miligramów) i nasyconych kwasów tłuszczowych (13,99 grama). Oznacza to, że choć jest zdrowy dla kości, osoby borykające się z nadciśnieniem lub chorobami nerek powinny kontrolować jego ilość w jadłospisie.

Edamski jest prawdziwym "bankiem" składników mineralnych. Poza wspomnianym wapniem, znajdziemy w nim dużą ilość fosforu (523 miligramy) oraz cynku (2,25 miligrama). Jest również bogaty w witaminę B12 (2,12 mikrograma), co jest niezwykle ważne dla sprawności układu nerwowego i produkcji krwi. Zawiera witaminę A (269 mikrogramów) wspomagającą wzrok i skórę. Produkt nie posiada błonnika. Choć profil tłuszczowy jest zdominowany przez kwasy nasycone, zawiera on także 7,45 grama kwasów jednonienasyconych, które są neutralne dla zdrowia układu krążenia.

Głównym obszarem wsparcia dla organizmu jest w przypadku edamskiego ochrona kości przed demineralizacją. Dzięki obecności cynku i witaminy A wspiera on również naturalną odporność oraz regenerację tkanek. Dla układu trawiennego jest produktem bezpiecznym, ponieważ proces dojrzewania rozkłada białka do prostszych form, co ułatwia ich przyswajanie. Należy jednak pamiętać, że wysoka zawartość sodu może sprzyjać zatrzymywaniu wody w organizmie, co niekiedy obciąża serce u osób wrażliwych na sól.

Ser edamski jest naturalnie wolny od cukru (zaledwie 0,1 grama laktozy) i nie zawiera przemysłowych tłuszczów trans. Głównym punktem uwagi jest sól - 816 miligramów sodu oznacza, że w 100 gramach sera znajduje się około 2 gramy soli. To porcja, która wymaga uwagi, jeśli Twoja dieta obfituje już w inne słone produkty. Tradycyjny edamski ma prosty skład, ale w wersjach przemysłowych warto sprawdzać, czy producent nie dodał azotanów (E251) w celu konserwacji lub barwników (jak annato), choć sam ser z natury ich nie potrzebuje.

Podstawowym alergenem są białka mleka krowiego. Jeśli jednak cierpisz na nietolerancję laktozy, mamy dobrą wiadomość: edamski dojrzewający zawiera jej śladowe ilości (0,1 grama), ponieważ bakterie zjadają cukier mleczny podczas leżakowania sera. Większość osób z nietolerancją laktozy toleruje go bez żadnych problemów. Potencjalnym skutkiem ubocznym przy dużym spożyciu mogą być zaparcia (ze względu na wysoką zawartość wapnia i brak błonnika) oraz sporadyczne bóle głowy u osób wrażliwych na tyraminę - związek naturalnie powstający w serach dojrzewających.

Mimo że ser jest tłusty, jego regularne, ale umiarkowane spożywanie może pomagać w zapobieganiu otyłości. Wynika to z faktu, że edamski jest niezwykle sycący - połączenie białka i tłuszczu hamuje głód na długo. Ponadto ma niemal zerowy indeks glikemiczny, więc nie powoduje skoków insuliny, co jest kluczowe w profilaktyce cukrzycy typu 2. Badania sugerują również, że wapń z nabiału może sprzyjać lepszemu metabolizmowi tłuszczów w organizmie.

Częste jedzenie edamskiego w dużych ilościach może sprzyjać nadciśnieniu ze względu na sporą dawkę soli. Osoby z dną moczanową powinny zachować ostrożność, ponieważ sery dojrzewające mogą niekiedy nasilać objawy. Również osoby z kamicą nerkową powinny monitorować spożycie twardych serów ze względu na dużą ilość fosforu i wapnia. Warto dbać o to, by ser nie był jedynym źródłem tłuszczu w diecie, aby nie doprowadzić do nadmiernej podaży nasyconych kwasów tłuszczowych.

Ser edamski tłusty to świetny wybór dla osób na diecie ketogenicznej oraz niskowęglowodanowej (low carb) - dostarcza energii z tłuszczu i budulca z białka bez zbędnych cukrów. Pasuje do diety wegetariańskiej i bezglutenowej. Nie jest odpowiedni dla wegan. Dla osób aktywnych fizycznie, które potrzebują skoncentrowanych kalorii i minerałów do regeneracji po treningu, edamski będzie doskonałym i wygodnym uzupełnieniem posiłku.

Z punktu widzenia EBM, codzienne spożywanie sera edamskiego jest dopuszczalne, a nawet korzystne dla kości, o ile trzymamy się porcji około 30-40 gramów (około 2 plasterki). Taka ilość pozwala dostarczyć wapń i witaminę B12 bez ryzyka przekroczenia limitów na sól i tłuszcze nasycone. Jeśli jesz go codziennie, pamiętaj o piciu dużej ilości wody i dostarczaniu błonnika z warzyw, aby uniknąć problemów z trawieniem.

Za ilość nadmierną uznaje się spożywanie powyżej 70-80 gramów sera edamskiego dziennie. Przy takiej dawce podaż soli i nasyconych kwasów tłuszczowych staje się na tyle duża, że może negatywnie wpływać na profil lipidowy i ciśnienie. Jednorazowe zjedzenie np. 200 gramów sera to ogromny wysiłek dla wątroby i pęcherzyka żółciowego, co może skończyć się uczuciem ciężkości i dyskomfortem żołądkowym.

Edamski jest znacznie zdrowszym wyborem niż sery topione, produkty seropodobne czy gotowe "sosy serowe" w słoikach. Jest to produkt naturalny, w którym konserwantem jest głównie sól i niska zawartość wody, a nie sztuczne chemikalia. W porównaniu do serów bardzo tłustych (jak mascarpone), edamski oferuje znacznie więcej białka i wapnia, co czyni go lepszym wyborem w codziennej diecie.

Wartościowe są: wapń (867 miligramów), białko (26,1 grama) oraz witamina B12. Za potencjalnie szkodliwe w nadmiarze uznaje się sól (sód 816 miligramów) oraz nasycone kwasy tłuszczowe. Ważne jest, aby ser ten traktować jako koncentrat - usuwając wodę z mleka, producent zagęścił wszystkie jego składniki, dlatego kluczem do zdrowia jest umiar w porcjowaniu.

Główną pułapką jest wysoka słoność, która sprawia, że ser ten bardzo "wciąga", przez co łatwo zjeść go za dużo. Kolejną rzeczą jest dodatek barwnika annato (E160b) - choć jest naturalny, u nielicznych osób może wywoływać reakcje alergiczne. Należy również uważać na sery edamskie, które są pakowane w plastikowe plastry i leżą długo w cieple - ser żółty najlepiej czuje się w lodówce, a przed jedzeniem warto go wyjąć na 15 minut, aby odzyskał swój naturalny aromat i właściwości enzymatyczne.