Jak poradzić sobie z zespołem jelita drażliwego

03 lutego 2020 Autor: Ada Błaszczyk

Po zjedzeniu swojego ulubionego fit ciasta z daktyli zamiast brzucha pojawia się balonik? W gabinecie lekarskim usłyszałeś, że cierpisz na zespół jelita drażliwego i nie masz pojęcia jak ugryźć temat oraz co zrobić z tą informacją? Spokojnie, powiem Ci co zrobić!

Jak poradzić sobie z zespołem jelita drażliwego

Spis treści

Nie jesteś sam, ponieważ na zespół jelita drażliwego cierpi ponad 20% populacji [1] i niestety jest to rosnący problem. Optymistyczne jednak jest to, że z pomocą dopasowanej i zindywidualizowanej diety jesteś w stanie zminimalizować jego skutki i przestać zastanawiać się nad kolejną dawką espumisanu.

Co to właściwie jest jelito drażliwe?

Zespół jelita drażliwego charakteryzuje się nawracającymi wzdęciami, bólami brzucha, uczuciem „przelewania”, gazami oraz zaburzeniami perystaltyki, takimi jak biegunka lub zaparcia. Należy podkreślić, że aktualnie diagnozę IBS stawia się na podstawie objawów oraz wykluczenia innych schorzeń [2]. Dlaczego jest to ważne? Ponieważ w pierwszej kolejności należy wyeliminować występowanie chorób takich jak jak: wrzodziejące zapalenie jelita grubego, chorobę Leśniowskiego - Crohna, celiakię, nietolerancje pokarmowe czy SIBO (przerost bakteryjny jelita cienkiego). 

W tych przypadkach także mamy do czynienia z zaburzeniami czynnościowymi jelit, ale dietoterapia w poszczególnych schorzeniach może się znacznie różnić. Co najważniejsze, diagnozy nie stawiamy samodzielnie, nie robi tego też wujek Google, a tylko lekarz na podstawie wyników badań, ponieważ przed wprowadzeniem jakichkolwiek eliminacji do swojej diety trzeba mieć pewność, że jest to konieczne.

Zapis do newslettera darmowy jadłospis

Dieta LOW FODMAP

Kiedy już wiesz, że cierpisz na zespół jelita drażliwego i masz wrażenie, że wzdęcia powracają nawet po wypiciu szklanki wody, powinieneś pierwsze kroki skierować do lodówki oraz kuchennych szafek i dokonać w nich gruntownych zmian. Drogę do nich wskaże  Ci dieta uboga w FODMAP. Każdy gdzieś nazwę słyszał, ale o co chodzi?

FODMAP to:

  • Fermentujące - chodzi tu o proces, w którym bakterie jelitowe fermentują niestrawione węglowodany,
  • Oligosacharydy - zawarte w produktach takich jak żyto, jęczmień, strączki i warzywa
  • Disacharydy - to dwucukry i tutaj interesować będzie Cię przede wszystkim laktoza, czyli cukier mleczny zawarty w nabiale,
  • Monosacharydy - fruktoza zawarta w owocach, miodzie,
  • And 
  • Poliole - alkohole cukrowe, które naturalnie występują w owocach, ale wykorzystywane są jako substancje słodzące: ksylitol, mannitol, sorbitol [3]. 

Pamiętaj że wiele produktów HIGH FODMAP jest zdrowych i nieumiejętne wyeliminowanie ich, bez wprowadzenia składników bilansujących nowy sposób odżywiania, może doprowadzić do niedoborów. Dobra wiadomość jest taka, że nie jest to dieta, którą będziesz zmuszony stosować do końca życia. Eliminacje wprowadzasz na określony czas. Osoby stosujące dietę ubogą w FODMAP są narażone na niedobory wapnia, żelaza czy cynku, a także niższe spożycie błonnika [4]. Dlatego, wprowadzając tę dietę eliminacyjną długoterminowo, powinieneś być pod opieką wykwalifikowanego dietetyka.

Ograniczenia poszczególnych produktów powinny trwać średnio 3-4 tygodnie, abyś mógł dostrzec pierwsze pozytywne rezultaty lub ich brak. W drugim wariancie należy kontynuować diagnostykę i konsultacje z lekarzem w celu rozpoczęcia leczenia farmakologicznego [5].

Jelito drażliwe wykluczone produkty

Dla osób, którym trudno odnaleźć się w nowej sytuacji, podpowiadam skorzystanie z aplikacji przygotowanej przez Uniwersytet Monash. Jest to niezwykle pomocne narzędzie, bo apka podpowiada co wolno jeść, a czego lepiej unikać. Jest w języku angielskim i naprawdę może Ci pomóc w początkach oswajania diety.

Jak pokazują badania [6] 86% pacjentów z jelitem drażliwym odczuwa znaczną różnicę po wprowadzeniu diety ubogiej w FODMAP. Do najważniejszych zmian należy redukcja wzdęć, co jest najczęstszym problemem oraz zmniejszenie bólu brzucha [7].

Chciałabym podkreślić, że pojawiające się objawy po spożyciu poszczególnych produktów są niezwykle indywidualne. Najlepszą metodą jest obserwacja, ponieważ nie wszystkie produkty wskazane jako HIGH FODMAP muszą być niekorzystne w Twoim przypadku.

Jak to rozpoznać? Proponuję prowadzić przez jakiś czas dziennik i notować, po jakich posiłkach pojawiły się wzdęcia/gazy/przelewanie lub ból brzucha. Wtedy najłatwiej dojdziesz do tego, który produkt dozwolony w diecie, w Twoim przypadku niekoniecznie się sprawdza. 

Kulinarne przyjemności a jelito drażliwe

Jest jeszcze kilka miłych nawyków dietetycznych, które należy zrewidować. Co z ulubioną kawą, od której zaczyna się poranek? A alkohol? Pikantne potrawy? Niestety, zarówno alkohol jak i kofeina mogą wpływać na ruchliwość Twojego przewodu pokarmowego, dlatego ich spożycie należy dostosować do objawów i na bieżąco sprawdzać czy ich ograniczenie\wykluczenie przyniesie poprawę. Jeśli chodzi o pikantne potrawy to nasilają objawy żołądkowo-jelitowe [5], dlatego w przypadku bólu brzucha należy zminimalizować dodatek ostrych przypraw. Istotne jest też wprowadzenie nowych nawyków żywieniowych w kwestii regularności posiłków oraz ich objętości. W przypadku występowania zespołu jelita drażliwego lepiej wybieraj mniejsze porcje, dokładnie przeżuwaj pokarm i staraj się spożywać posiłki regularnie [5]. Jedzenie w pośpiechu, na stojąco i przypadkowo odpada!

Zespół jelita drażliwego a stres

Przewlekły stres psychiczny również znacznie nasila objawy IBS [8], co może skutecznie blokować korzystny wpływ diety. Z praktycznego punktu widzenia raczej nie zmienisz swojej stresującej pracy, dlatego warto znaleźć relaksujące czynności. Niech to będzie bieganie, joga, siłownia lub jakakolwiek aktywność fizyczna, np. spacer z psem. Jeśli jednak stres jest na tyle silny, że niefarmakologiczne środki nie przynoszą efektów, należy skonsultować się z lekarzem.

Wpływ probiotyków na IBS

Jakie działania pozadietetyczne możesz jeszcze podjąć? Warto skorzystać ze wsparcia, jakie dają probiotyki oraz ziołowe produkty lecznicze. Na wstępie jednak chcę zaznaczyć, że probiotyki nie są lekiem na całe zło i nie powinniśmy stosować ich profilaktycznie, bo namnażanie bakterii jest teraz wyjątkowo modne. Zgodnie z badaniami [5] stosowanie probiotyków może przynieść korzyści w zaburzeniach żołądkowo-jelitowych, jednak nieznane są dokładne dawki, czas stosowania oraz łączenie szczepów. Jedyną metoda jest obserwacja pacjenta i monitorowanie samopoczucia.

Jednym z probiotyków, które mogą sprawdzić się u osób chorujących na zespół jelita drażliwego jest szczep Lactobacillus plantarum 299v, a ponieważ ta nazwa niewiele mówi, podpowiadam, że chodzi o produkt Sanprobi IBS dostępny w Polsce. Badanie [9] wykazało, że u osób przyjmujących ten szczep L. plantarum w porównaniu do grupy placebo znacznie ustąpiły objawy takie jak wzdęcia, bóle brzucha oraz nastąpiła regulacja częstotliwości wypróżnień. W praktyce oznacza to, że możesz włączyć ten probiotyk i obserwować na przestrzeni 4 tygodni czy zachodzi zauważalna poprawa. Proponuję 1-2 kapsułki dziennie (po jednej do śniadania i kolacji).

Walczące bakterie

Warty uwagi jest też szczep Lactobacillus rhamnosus GG zawarty w produkcie Dicoflor 60. Stoswanie L. rhamnosus wykazało korzystne działanie głównie u osób z IBS biegunkowym [10], który w szybkim tempie może doprowadzić do znacznego osłabienia wywołanego odwodnieniem. Dawkowanie tego probiotyku to ponownie 1-2 kapsułki dziennie, w przypadku występowania silnych biegunek (oczywiście w pierwszej kolejności jest to konsultacja z lekarzem) stosować opcję 2 dziennie. 

Jako dodatkowe wsparcie w zespole jelita drażliwego możesz zastosować ziołowy produkt Iberogast. To płynny preparat złożony z ekstraktów 9 roślin – brzmi szamańsko, ale nie obawiaj się. Produkt ten wskazał znaczną poprawę u właścicieli drażliwych jelit, bez względu na podtyp IBS, zmniejszając bóle brzucha przez ograniczenie skurczy mięśni gładkich oraz wzdęcia [11]. Poza tym nie wykazano występowania żadnych skutków ubocznych, co niewątpliwie wpływa na korzyść Iberogastu. W tym przypadku zastosuj dawkowanie zalecone przez producenta: 3 razy dziennie po 20 kropli i co istotne - przyjmuj go przed lub w czasie posiłku.

Oswajanie się z problemami jelitowymi wymaga przede wszystkim poprzestawiania sobie w głowie pewnych nawyków oraz remanentu w kuchni. Warto zacząć od wizyty u dietetyka, a potem już tylko trzymaj się diety, słuchaj swojego brzucha, jedz spokojniej i świadomie, redukuj stres i polub się z jakąś aktywnością fizyczną.

Najczęstsze pytania

  1. Jak rozpoznać czy mam zespół jelita drażliwego?
    Jeśli każdego dnia borykasz się z bólem brzucha, wzdęciami lub gazami jest to sygnał, że Twój przewód pokarmowy nie funkcjonuje prawidłowo. Pierwszym krokiem powinna być wizyta u gastrologa i wykonanie zleconych badań oraz ich analiza przez specjalistę. Następnie bierzemy się za dopasowanie diety i wprowadzenie zmian w codziennym życiu, aby poprawić stan zdrowia i samopoczucie.

  2. Jak długo utrzymywać zasady diety LOW FODMAP?
    Jest to uzależnione od nasilenia początkowych objawów jelita drażliwego oraz pierwszych rezultatów. Standardowo zmiana powinna być odczuwalna już po 3-4 tygodniach i warto utrzymywać dietę do całkowitego wyeliminowania objawów. Dalej małymi krokami wprowadzamy do jadłospisu kolejne produkty, aby sprawdzić reakcję organizmu.

  3. Czy warto włączyć probiotyki, aby leczyć zespół jelita drażliwego?
    Będzie to dodatkowe wsparcie podczas leczenia, jednak probiotyki należy dopierać z ostrożnością. W pierwszej kolejności warto włączyć probiotyk jednoszczepowy jak Sanprobi IBS, który może pomóc w minimalizacji wzdęć, a dodatkowo zastosować ziołowy produkt – Iberogast, aby zmniejszyć przewlekłe bóle brzucha.  W tym wypadku najważniejsza będzie obserwacja własnego samopoczucia.

Oczywiście dieta LOW FODMAP ze względu na duże eliminacje powinna zostać skonsultowana ze specjalistą, aby nie doprowadzić do niedoborów.

  1. Chen, Longtu, Sheikh J. Ilham, and Bin Feng. "Pharmacological approach for managing pain in irritable bowel syndrome: a review article." Anesthesiology and pain medicine 7.2 (2017).
  2. Borghini, Raffaele, et al. "New insights in IBS-like disorders: Pandora's box has been opened; a review." Gastroenterology and hepatology from bed to bench 10.2 (2017): 79.
  3. https://www.monashfodmap.com/about-fodmap-and-ibs/
  4. Altobelli, Emma, et al. "Low-FODMAP diet improves irritable bowel syndrome symptoms: a meta-analysis." Nutrients 9.9 (2017): 940.
  5. Cozma-Petruţ, Anamaria, et al. "Diet in irritable bowel syndrome: What to recommend, not what to forbid to patients!." World journal of gastroenterology 23.21 (2017): 3771.
  6. Nanayakkara, Wathsala S., et al. "Efficacy of the low FODMAP diet for treating irritable bowel syndrome: the evidence to date." Clinical and experimental gastroenterology 9 (2016): 131.
  7. Altobelli, Emma, et al. "Low-FODMAP diet improves irritable bowel syndrome symptoms: a meta-analysis." Nutrients 9.9 (2017): 940.
  8. Bhattarai, Yogesh, David A. Muniz Pedrogo, and Purna C. Kashyap. "Irritable bowel syndrome: a gut microbiota-related disorder?." American Journal of Physiology-Gastrointestinal and Liver Physiology 312.1 (2016): G52-G62.
  9. Ducrotté, Philippe, Prabha Sawant, and Venkataraman Jayanthi. "Clinical trial: Lactobacillus plantarum 299v (DSM 9843) improves symptoms of irritable bowel syndrome." World journal of gastroenterology: WJG 18.30 (2012): 4012
  10. Pedersen, Natalia, et al. "Ehealth: low FODMAP diet vs Lactobacillus rhamnosus GG in irritable bowel syndrome." World Journal of Gastroenterology: WJG 20.43 (2014): 16215.
  11. Currò, Diego, et al. "Probiotics, fibre and herbal medicinal products for functional and inflammatory bowel disorders." British journal of pharmacology 174.11 (2017): 1426-1449.