Olej kokosowy - modna droga do chorób cywilizacyjnych? - Dietetyka

Olej kokosowy – modna droga do chorób cywilizacyjnych?

Olej kokosowy powoli odchodzi do lamusa. Niemniej jednak, nadal istnieje gro osób twierdzących, iż olej kokosowy obniża ciśnienie krwi, poprawia lipidogram, wspomaga układ odpornościowy, sprzyja odchudzaniu i jest bogactwem antyoksydantów. Mimo, iż moda minęła – warto wyjaśnić czy olej kokosowy ma działanie prozdrowotne, którym zachłysnęli się jego fascynaci i czy owe walory potwierdza fachowa literatura.

Z czego składa się olej kokosowy?

Olej kokosowy w 92% składa się z nasyconych kwasów tłuszczowych, głównie laurynowego, mirystynowego i palmitynowego.

Olej kokosowy
Olej kokosowy

Jak olej kokosowy wpływa na lipidogram?

Na dzień dzisiejszy wysoką podaż nasyconych kwasów tłuszczowych (SFA) uważa się za jeden z czynników ryzyka rozwoju chorób układu krążenia, a zamiana energii pochodzącej z SFA na węglowodany nieprzetworzone, jednonienasycone kwasy tłuszczowe (MUFA) czy wielonienasycone kwasy tłuszczowe (PUFA) wiąże się z niższym ryzykiem zachorowania na schorzenia, które są przyczyną zgonu blisko połowy Polaków [1,2] (dlatego warto zamienić olej kokosowy na oliwę z oliwek). Choć pojawiają się prace mówiące o neutralnym wpływie nasyconych kwasów tłuszczowych na kondycje układu krążenia [3,4] zaleca się ograniczenie ich podaży do <10% wartości energetycznej diety [5]. Olej kokosowy i jego wpływ na lipidogram nie jest popularnym tematem badań naukowych, a jeśli się takowe przeprowadza – z reguły olej kokosowy porównuje się z innymi olejami roślinnymi. Olej kokosowy powoduje wzrost stężenia całkowitego cholesterolu będącego jednym z czynników rozwoju chorób układu krążenia. Nader interesujący wydaje się, iż olej kokosowy zwiększa frakcję HDL („dobry cholesterol”). Obserwacje mieszkańców Tokelau i Pukapuka, wśród których nawet 60% energii pozyskiwanej jest z wyrobów kokosowych dają dość kontrowersyjne wyniki. Mimo bardzo wysokiego spożycia nasyconych kwasów tłuszczowych wśród tych populacji, odsetek osób, u których występują choroby układu krążenia jest bardzo niski.

Naukowcy zainteresowani tym zjawiskiem postanowili wziąć pod lupę 21 badań naukowych (13 obserwacyjnych, 8 klinicznych) mających wyjaśnić tą zależność. Po ich przeanalizowaniu doszli do następujących wniosków.

Olej kokosowy

Olej kokosowy źródłem polifenoli?

W kontekście chorób cywilizacyjnych ochronną rolę oleju z owoców palmy kokosowej przypisuje się również zawartości polifenoli – związków naturalnie występujących w roślinach, wykazujących silne działanie przeciwutleniające i przeciwnowotworowe. Do tej pory nie odkryto jednak w kokosie fitozwiązku, którego nie moglibyśmy znaleźć w innym produkcie spożywczym, a całkowita ilość polifenoli, której dostarcza olej kokosowy wytwarzany przemysłowo (przeciskanie kopry) jest ponad sześć razy niższa niż w przypadku oleju otrzymywanego w tradycyjny sposób (gotowanie mleka kokosowego) [8]. Poza tym, w polskich sklepach z łatwością możemy znaleźć produkty o wiele wyższej zawartości korzystnych dla zdrowia związków roślinnych jak pełnoziarniste pieczywo zawierające 240 razy więcej kwasu felurowego czy gorzkie kakao mające w składzie 360 razy wyższą zawartość katechnin.

Poniżej przedstawiamy tabelę 100 najlepszych źródeł polifenoli, w której olej kokosowy nie znalazł dla siebie miejsca.

Olej kokosowy

 

Czy schudnę jedząc olej kokosowy?

Olej kokosowy dodawany do wszystkich posiłków, według niektórych autorów ma działanie odchudzające (sic!). Niekonwencjonalne właściwości przypisuje się zawartości średniołańcuchowych kwasów tłuszczowych (MCT) zawierających 6-12 węgli w swoim łańcuchu, które trawione i metabolizowane są w nieco inny sposób niż kwasy tłuszczowe o dłuższym łańcuchu. Długołańcuchowe kwasy tłuszczowe pozyskiwane między innymi z olejów roślinnych, oliwy z oliwek czy tłustego mięsa dostają się do krwi w postaci większych cząsteczek zwanych chylomikronami, a te krążąc po krwioobiegu dostarczają kwasy tłuszczowe do tkanek organizmu. Prędkość tego procesu nie powala na kolana, dlatego uważa się, że chylomikrony nie są dobrym źródłem energii dla mięśni. MCT przechodzą przez układ pokarmowy szybciej niż długołańcuchowe kwasy tłuszczowe i po procesie hydrolizy wchłaniane są w większości do układu krwionośnego, a po dostaniu się do mitochondrium (centrum energetycznego) w komórkach organizmu omijają pewne transportery (CPT1, CPT2) co pozwala na szybsze wykorzystanie energii. Mimo, iż takie zjawisko rzeczywiście ma miejsce – dodatek do diety kilkuset kalorii, których źródłem jest olej kokosowy nie przyczyni się do utraty oponki. Co gorsza – spowoduje całkowicie odwrotny efekt.

Olej kokosowy

Grafika autorstwa Damian Parol

Olej kokosowy a MCT

Uważano, że szybsze dostarczanie energii z MCT pozwoli wykorzystać olej kokosowy przez zawodników w celu poprawy wyników. Okazało się jednak, że spożywanie średniołańcuchowych kwasów tłuszczowych podczas wysiłku nie uchroniło glikogenu mięśniowego przed rozpadem i miały one nikły wpływ na procent wykorzystywanej energii [9]. MCT w praktyce ujawnia jeszcze jedną ważną cechę, po przyjęciu dawki 30g większość sportowców zwiększa swoją aktywność i biegnie szybciej… ale w stronę toalety 🙂 Podobnie zachowujesz się po niektórych warzywach – sprawdź!

Dodatkowo, dużym problemem w świecie pseudodietetyki jest przenoszenie korzystnych właściwości kwasów MCT na olej kokosowy. Fascynaci zapominają, że kwas laurynowy stanowiący połowę oleju kokosowego w ~50% jest metabolizowany jak DŁUGOŁAŃCUCHOWY kwas tłuszczowy, zwiększając tempo opróżniania żołądka. Właśnie dlatego olej kokosowy nie powinien być wychwalany w oparciu o badania, w których wykorzystywano średniołańcuchowe kwasy tłuszczowe.

Olej kokosowy

Bulletproof coffee zamiast śniadania?

Bulletproof coffe (BPC) czyli kuloodporna kawa to innowacyjny przepis, w którego składzie znajdziemy filiżankę świeżo zmielonej i zaparzonej kawy z dodatkiem masła i oleju kokosowego (choć oryginalny przepis zawiera olej MCT). Wśród adeptów sportów siłowych i sylwetkowych często możemy zaobserwować dodatek do przepisu odżywki białkowej. Skoro wiemy już, że poprzez spożycie kwasów tłuszczowych możemy wpłynąć na zahamowanie apetytu to czy podążanie za modą i zamiana konwencjonalnego śniadania na BPC może nieść za sobą korzyści? Trzeba pamiętać, że na sytość po posiłku ma wpływ więcej czynników niż wyłącznie rodzaj kwasów tłuszczowych – między innymi objętość potrawy, obecność błonnika pokarmowego czy kofeiny! Niestety do tej pory nie pojawiły się badania naukowe oceniające skuteczność stosowania kubka kuloodpornej kawy zaraz po przebudzeniu na utratę tkanki tłuszczowej. Należy jednak pamiętać, że podczas restrykcji energetycznych dowóz składników mineralnych, witamin czy substancji nieenergetycznych jest ograniczony, a zamiana pełnowartościowego posiłku na Bulletproof’a zabiera nam jedną z okazji na wprowadzenie do jadłospisu produktów o wysokiej gęstości odżywczej, dlatego podczas stosowania diety zbilansowanej nie jest to wybór optymalny. Dlatego zalecamy konwencjonalny posiłek w połączeniu z małą czarną.

Olej kokosowy

Olej kokosowy

Olej kokosowy niszczy HIV!

Z zewnątrz atakują nas również pogłoski, że olej kokosowy wzmacnia układ odpornościowy. Wyznawcy takiej idei argumentują swoje zdanie występowaniem w mleku matki kwasu laurynowego, z którego in vivo, czyli w organizmie powstaje monolaurynian glicerolu. Oba te związki działają przeciwwirusowo i przeciwbakteryjnie, ale niestety tylko in vitro lub w badaniach na zwierzętach. Obiecujące badania przeprowadzano na makakach, kiedy po zastosowaniu monolaurynianu glicerolu małpy po wielokrotnym kontakcie z SIV (odpowiednik ludzkiego HIV) nie ulegały zarażeniu. Niestety nikt do tej pory nie udowodnił pozytywnego działania tej substancji na układ odpornościowy człowieka.

Wielu z nas dąży do optymalizacji swojej diety, która oprócz prawidłowej struktury energetycznej, skupia się na dowozie składników nieenergetycznych, jak wcześniej wymienione polifenole. Prawidłowym ruchem jest również ograniczenie spożycia substancji o niekorzystnym wpływie na nasz organizm jak kwasy tłuszczowe trans pochodzące z produktów przetworzonych. Świat nauki jest zgodny, że kwasy tłuszczowe o tej konfiguracji powodują:

  • zwiększone stężenie cholesterolu całkowitego w organizmie,
  • obniżenie „dobrego cholesterolu” HDL,
  • wzrost „złego cholesterolu” LDL,
  • zmniejszoną przepuszczalność błon komórkowych,
  • zwiększone ryzyko nowotworów.

Transy pochodzenia przemysłowego znajdziemy głównie w nadziewanych czekoladach, wyrobach ciastkarskich i margarynach. Mimo, iż podczas agresywnej obróbki termicznej z udziałem nienasyconych kwasów tłuszczowych, niczym Jessie Pinkman zainicjujemy przemiany chemiczne, zamieniąjąc prozdrowotne kwasy tłuszczowe o konfiguracji cis, w toksyczne kwasy trans – smażenie na oliwie z oliwek nadal okazuje się lepszym pomysłem niż smażenie na kokosie.

Na rynku dostępne są dwa rodzaje oleju kokosowego: rafinowany i nierafinowany. Zależnie od celów w jakim chcemy go stosować należy zastanowić się który z wyżej wymienionych wybrać. Olej rafinowany poddawany jest chemicznemu procesowi, najczęściej przy użyciu rozpuszczalników. Dodatkowo ulega filtrowaniu i oczyszczaniu przez co degradacji ulegać mogą cenne składniki odżywcze. Jednak ma on dłuższą przydatność do spożycia, a potrawy na nim przyrządzone nie przejmą kokosowego zapachu. Nierafinowany posiada większą zawartość związków korzystnie oddziałujących na organizm i z reguły charakteryzuje się wyższą ceną. Jednak jeśli lubisz spędzać czas w kuchni na przygotowanie deserów, do których pasował będzie smak kokosa – będzie to zdecydowanie lepszy wybór.

 

Piśmiennictwo:

1.Mensink, R.P. et al., Effects of dietary fatty acids and carbohydrates on the ratio of serum total to HDL cholesterol and on serum lipids and apolipoproteins: a meta-analysis of 60 controlled trials. Am. J. Clin. Nutr. 2003, 77, 1146–1155.

2.,Li, Y. et al., Saturated Fats Compared With Unsaturated Fats and Sources of Carbohydrates in Relation to Risk of Coronary Heart Disease: A Prospective Cohort Study. Am. Coll. Cardiol. 2015, 66, 1538–1548.

3.Chowdhury, R. et al., Association of Dietary, Circulating, and Supplement Fatty Acids With Coronary Risk: A Systematic Review and Meta-analysis. Intern. Med. 2014, 160, 398–406.

4.de Souza, R.J. et al., Intake of saturated and trans unsaturated fatty acids and risk of all cause mortality, cardiovascular disease, and type 2 diabetes: systematic review and meta-analysis of observational studie BMJ 2015, 351.

5.Massimo F.Piepoli, et al., 2016 European Guidelines on cardiovascular disease prevention in clinical practice 23 May 2016

6.Eyres L et al., Coconut oil consumption and cardiovascular risk factors in humans. Nutr Rev.2016 Apr;74(4):267-80

7.Prior IA, et al., Cholesterol, coconuts, and diet on Polynesian atolls: a natural experiment: the Pukapuka and Tokelau island studies. Am J Clin Nutr. 1981 Aug;34(8):1552-61.

8.Kapila N et al., Variation of phenolic content in coconut oil extracted by two conventional methods International Journal of Food Science & Technology Volume 43,Issue 4, pages 597–602, April 2008

9.Jeukendrup AE et al., Effect of medium-chain triacylglycerol and carbohydrate ingestion during exercise on substrate utilization and subsequent cycling performance. Am J Clin Nutr.1998 Mar;67(3):397-404.

10. Bora Toklu, MD Vanessa Milne, NP. Maria Bella, i wsp.: Rise in Serum Lipids After Dietary Incorporation of “Bulletproof Coffee” online: http://www.lipidjournal.com/article/S1933-2874(15)00170-1/fulltext

Scroll to top